ब्रम्हूतय्सं हल हाकनं तिथि विवाद

नरेशवीर शाक्य

नेपाःया मौलिक संवत् नेपाल संवत्यात राष्ट्रिय संवत् धकाः सरकारं मान्यता बियागु घोषणा जूसां थुकियात राष्ट्रं छ्यलाबुलाय् हयेगु सोच मतः धइगु खँ आः तकया गतिबिधिं प्रस्ट यानाच्वंगु दु। नेपाल संवत्यात राष्ट्रिय मान्यता बीमाः धकाः आन्दोलन यानाच्वंपिं छथ्वः मनूतय् भावनायात प्रभावित यानाः थःपिं नं थ्व आन्दोलनया समर्थक खः धकाः क्यनाः सत्ताय् थ्यंपिं पार्टीतय्सं थीथी महत्वपूर्ण निर्णयत याःसां थ्व केवल त्वाः हुइथें जक जुयाच्वंगु, व थुकी गनं हे गम्भीरता मदुगु खँ आः स्पष्ट हे जुइधुंकूगु दु ।

नेपाःया थःगु हे मौलिक संवत् नेपाल संवत् खः धइगु खँ अनेक ऐतिहासिक प्रमाणं स्पष्ट यायेधुंकूगु दु। नेपाल संवत्या थःगु हे अनेक विशिष्टता दु। थ्व संवत् शुरु जुसांनिसें हे जनताया दथुइ अतिकं लोकप्रिय जुयाः थौं ११३० दँ तक निरन्तर रुपं न्ह्याना हे वयाच्वंगु दु। छगू इलय् देय्या शासकतय्सं थनया आदिवासी नेवाःतय्त मानसिक रुपं शोषण यायेत व थःपिं सूर्यवंशीय सन्तती खः धइगु मान्यतां जक मुलुकय् न्ह्यानाच्वंगु नेपाल संवत्यात चीकाः भारतया छगू प्रान्तय् जक न्ह्यानाच्वंगु विक्रम संवत्यात सरकारी मान्यताया संवत्कथं राणा शासकतय्सं छ्यला हल। थ्व संवत्यात राष्ट्रं थुकथं मान्यता बियाः स्वाधिन नेपाः राष्ट्र दुने चलनचल्ती हयेमाःगु छुं हे आधार मदु। अथे हे थुगु संवत्यात राजकीयरुपं चलनय् हःपिं शासकतय्गु अन्त जुयाः आः मुलुकय् जुजुया शासन हे मदयेकाः गणतन्त्र घोषणा जुइधुंकाः नं नेपाःया मौलिक संवत् नेपाल संवत्यात आधिकारिकरुपं सरकारं राष्ट्रया मौलिक संवत्कथं छ्यलाबुलाय् हयेगु सोच धाःसा दयेकाच्वंगु खने मदु।
चन्द्रमाया गतिइ आधारित नेपाल संवत्या तिथिया लिधंसाय् नेपाःया हरेक धार्मिक व सामाजिक नखःचख, जात्रा पर्व व कर्मकाण्ड न्ह्यानाच्वंगु दु। नेपाल संवत्कथं थुकिया वर्ष परिवर्तन जुइगु दिं कछलाथ्व प्रतिपदा खः, अथे हे वर्षया अन्तिम दिं कौलागाः आमाई खः। नेपाःमितय्सं थ्व हे मान्यताया लिधंसाय् वर्षया अन्तिम स्वन्ति नखः नं हना वयाच्वंगु दु। थुगु नखः कौलागा आमाइ कुन्हु थःपिंसं दछि तक याना वयाच्वंगु कारोवारया पूवंगु ल्याःचाः तयाः थःपिनिगु आर्थिक अवस्था स्वयेगु, ब्यापार घाटा नाफाया ल्याःचाः तयाः धन सम्पतिया द्यः कुबेर, लक्ष्मीया पुजा यानाः साल तमामया ल्याःचाः तयेगु, कन्हय् कुन्हु नेपाल संवत्या न्हूदँ हनेगु, नेवाःतय्गु थःगु मौलिक संस्कारकथं म्हपुजा यायेगु अले थ्वयां कन्हय्कुन्हु किजापुजा यायेगु व थ्वयां कन्हय् कुन्हु लक्ष्मी द्यः पुज्यानाः स्वां क्वकायेगु व बिया छ्वयेधुंकूपिं म्ह्याय्मचा, भिनामचा व स्याःन्याःपिंत नखत्याः सःताः स्वन्ति नखः हनेगु झीगु परम्परा खः। थ्व नखः थुकथं हे झ्वःलाक हनेगु न्हापांनिसेंया परम्परा व मान्यता खः ।

थुगु नखः क्रमबद्ध रुपं झ्वःलाक हे छन्हु छन्हु यानाः हनेमाःगुया मेगु मान्यता वर्षया अन्तिम दिं लक्ष्मीपुजा मयायेक न्हूगु वर्ष शुरु मजुइगु, न्हूदँ कुन्हु थःपिनि मूल्य व मान्यता कथं म्हपुजा यायेगु व वयां लिपा किजापुजा यायेगु खः। म्हपुजा मयायेकं किजापुजा याइ मखु। उकथं हे नेवाःतय्गु मान्यताकथं लक्ष्मी पुजा सुथय् न्हिनय् मयासे उगु दिंया अन्तिम प्रहर बहनी हे यायेमाः। बहनी मजुइकं दिं पूमवनीगु कारणं लक्ष्मीपुजा बहनी हे यायेमाःगु खः। अथे हे म्हपुजा नं बहनीया कालय् जक यायेगु मान्यता व चलन नेवाःतय्गु दु ।

विश्वय् गनं मदुगु थ्व सभ्यतायात छगू इलय् सत्ताय् पहुँच दयेकाः थःगु मनमानी न्ह्याकाच्वंपिं ब्रम्हूतय्सं न्ह्याबलें हे स्यंकेगु कुतः यानाच्वंगु दु। सौर्यमासया गतिइ न्ह्याइगु विक्रम संवत्या पात्रो धकाः थःपिनि हैकम क्यने कथं हे ब्रम्हूतय्सं पिकाइगु पात्रोय् थ्व नखःया क्रमबद्धतायात न्हंकेगु कुतः याना वयाच्वंगु झीसं खनाच्वना। नेवाः परम्परा कथं थ्व नखः दुने नं घडि पलाया तिथि धकाः छन्हुं हे निगू निगू नखः हनेमाः धकाः पात्रोय् न्ह्यथनाः सर्वसाधारण जनतायात अलमल यानाच्वंगु दु। वंगु दँय् नं थ्वहे खँ न्ह्यःने हयाः नेपाल संवत्या वर्ष हिलीगु प्रतिपदाया दिं हे मदु धकाः नेपाल संवत्या न्हूदँ औसीकुन्हु हनेमाः धकाः पात्रो पिकायः नेवाःतय्सं झ्वःलाक हना वयाच्वंगु स्वन्ति नखःयात विभाजित यायेत सफल जुल। थ्वहे क्रमयात निरन्तरता बीकथं थुगुसी नं थ्व हे खँ न्ह्यथनाः औसिकुन्हु हे नेपाल संवत्या न्हूदँ धकाः पात्रो पिथंगु दु ।

आःतकया परम्पराकथं नेपाल संवत्या वर्ष हिलीगु दिं प्रतिपदा हे खः। थुकथं हे नेवाःतय्सं न्हूदँ व म्हपुजा यायेगु चलन न्ह्याका वयाच्वंगु दु। न्हापा न्हापा नं थुकथं अलमल जुइगु याःसां नेवाः पुर्खां स्वन्ति नखःयात छन्हु छन्हु यानाः हनेगु, सुथय् खिचापुजा यानाः बहनी लक्ष्मी पुजा यायेगु शास्त्र सम्मत मजूगु, औंसीकुन्हु हे लक्ष्मीपुजा यानाः वर्षया अन्तिम दिंयात विदा यायेगु व कन्हय् कुन्हु न्हूदँ हनेगु परम्परा दु। सुथय् प्रतिपदा धकाः न्हूदँ हनाः म्हपुजा यायेगु व न्हिनय् दुतिया क्यन धकाः किजापुजा यायेगु मान्यता नं नेवाःतय्गु मखु। थुगु नखः छन्हु छन्हु यानाः हे पूवंक हनेगु नेवाःतय्गु मान्यता खः ।

नेवाःतय्गु एकता व सांस्कृतिक परम्परायात न्हंकेत छथ्वः मनूत सत्ताया लिधंसा कयाः न्ह्याः वयाच्वंगु आः जक मखु। नेपाल संवत्या न्हूदँ म्हपुजा यानाः हनीपिं धयागु नेवाःत हे जक खः। थ्व पात्रो पिथनाः आर्थिक लाभ यानाच्वंपिं ब्रम्हूतय् म्हपुजा यायेगु चलन हे मदु। म्हपुजा हे यायेम्वाःपिं मनूतय्सं म्हपुजा थुकुन्हु यायेमाः धया जुइगु नं पाय्छि मखु। उकिं नेपाल संवत्या मूल्य व मान्यता कथं सकल राष्ट्रप्रेमितय्सं नेपाःया न्हापांनिसें वयाच्वंगु परम्परायात हे निरन्तर बीमाः। ब्रम्हूतय्सं पिथना तःगु पात्रोय् न्ह्यागु खँ च्वयातःसां थःपिनिगु कुलाचार व परम्परा कथं हे स्वन्ति नखः झ्वःलाक्क हनाः झी नेवाःतय्सं नेपाःया मौलिक सम्पदाया रक्षा यायेमाः ।

More Stories Like this