धार्मिक वन जुल स्वयम्भुया गुँ

स्वनिगःया नेवाः बौद्धतय् श्रद्धाया धरोहर धाःसां जिउगु स्वयम्भु महाचैत्य दुगु थाय्यात अनेक नामं म्हसिउ। स्वनिगः छगुलिं लखं जायाच्वंगु इलय् नं महाचैत्य दुगु उगु छकू थाय् लखं च्वय् लानाच्वंगु खः। महाचैत्य दये न्ह्यः व छगू चीधंगु पर्वः खः गुगु थीथी कथंया सिमां जायाः मुक्कं छगू घना जंगल जुयाच्वन। संस्कृतं उकियात गोपुच्छ पर्वत धाइगु खःसां नेवाःतय्सं 'सँगुँ' धाइगु खः। तापाकं स्वयेबलय् सनाच्वं थें च्वंगुलिं उगु गुँ (जंगल) यात 'सँगुँ' धाःगु धाइपिं नं दु। स्वनिलय् पश्चिमया सँगुँ व पूर्वया चँगुँ (चाँगु) उगु इलंनिसें हे नांजाःगु निगू गुँ खः। सँगुँ खँग्वः हे लिपा वनाः सिंगुँ, स्यँगुँ, स्वँगुँ, स्वंभु जुजुं स्वयम्भु जूवंगु खः धकाः ब्याख्या यानातःगु झीसं सिउ ।

न्ह्यागुसां थ्व व्याख्यां स्पष्ट याः, उगु थासय् गुँ दुगुलिं हे अन महाचैत्य दुगु खः। यदि गुँ मंत धाःसा महाचैत्य नं दइ धाये फइ मखु। छाय्धाःसां गुँ मंत धाःसा उगु पर्वः बल्लाइ मखु। गुगुं नं इलय् चलः वनेफु। छक्वः ला वने नं धुंकूगु खः। यदि पर्वः चलः वनाः कुतुं वन धाःसा महाचैत्य नं मदुनी धाये मफु। अतः महाचैत्यया आधारशीला हे उगु गुँ खः धकाः याउँक धायेफु ।

तर थज्याःगु महत्वपूर्ण गुँ नं वंगु छुं दँ न्ह्यवंनिसें असुरक्षित जुजुं वःगु जुयाच्वन। स्वनिगःया गुलिखे गुथितय् थ्वहे गुँयागु सिमा पालाः भ्वय् न्यायेकेमाःगु जुयाच्वन। उमिसं वन विभागयात पौ च्वकाः अन सिमा पाली। अले यंकी। थुकिं यानाः जंगल असुरक्षित जुल धइगु तायेकाः स्वयम्भु महाचैत्य संरक्षण महासमितिपाखें गुथि न्यायेकेगु लागिं धकाः सिमा पाः वइपिंत सिमा पाले मते, बरु गुथि न्यायेकेगु लागिं गुलि सिँ माःगु खः उलि बराबर ध्यबा बिया छ्वये धकाः ध्यबा हे ज्वंका छ्वयेगु ज्या तकं याना वयाच्वंगु दु।
महासमितिपाखें थुकथं थःगु हे पहलय् जंगल बचे यानाच्वन धइगु खँ पिहां वसेंलि थीथी संघ संस्थां उकियात तारिफ नं यात। लिसें उगु जंगल लागायात धार्मिक वन घोषणा यानाः महासमितिं हे स्वयेगु व्यवस्था यात धाःसा उकिं झन् हे अप्वः सुरक्षा जुइ धइगु सुझाव वल। वहे सुझावया आधारय् महासमितिपाखें वंगु न्यादँ न्ह्यवंनिसें स्वयम्भुया थ्व जंगलयात धार्मिक वन घोषणा यानाः महासमितियात बी माल धकाः थीथी थासय् इनाप यायेगु ज्या न्ह्याकच्वंगु खः गुगु थुगुसी वयाः ताः लाः वःगु दु। वंगु मंगलवाः अन छगू ज्याझ्वःया दथुइ स्वयम् वन मन्त्री दीपक बोहरां हे उगु वनयात संरक्षण व संवर्द्धन यायेगु भाला महासमितियात लःल्हानादिल ।

स्वयम्भु लागाय् स्वयम्भुयागु हे ३१.३८ हेक्टर भूमिइ थ्व जंगल न्यनाच्वंगु दु। थ्व जंगलया सुरक्षा यायेगु जिम्मा थःपिंत वःगुलिं न्हापा वन विभागं स्वयाच्वंगु इलय् स्वयां अप्वः संरक्षण थःपिंसं याये फइगु खँ महासचिव महेन्द्रानन्द बुद्धाचार्यं धयादीगु दु ।

अथे हे महासमितिया जः ज्ञान लामां धयादी, 'झी धइपिं ला थ्व स्वयम्भुया क्वय् हे च्वनीपिं स्थानीय जनता खः। स्वयम्भुया चिन्ता झीत ति मेपिं सुयात जुइ? उकिं थुकिया संरक्षण झीसं पक्का नक्सां याइगु खँय् सकलें ढुक्क हे जूसां जिउ ।'

स्वयम्भुया थ्व जंगलय् आपालं कथंया जडिबुटी व वनस्पतित दुगु खँ वनस्पतिविद् डा. केशव श्रेष्ठं धयादीगु दु। वय्कःया कथ संसारय् गनं हे मदुगु विशिष्ट प्रकारया आपालं वनस्पतित थ्व जंगलय् दु। थ्व छगू नेपाःया अतिकं मौलिक व पुलांगु वनस्पतित दुगु जंगल जूगुलिं थुकिया संरक्षण धइगु जैविक विविधता सुरक्षित यायेगु ल्याखं नं महत्वपूर्ण जू धइगु वय्कःपिनि बिचाः दु ।

खतुं थ्व गुँ सुरक्षित यायेगु लागिं महासमितिपाखें प्यम्ह वनपाले खटे यानाः हे ज्या याना मच्वंगु ला मखु। तर वनया थुवाः मेपिं, सुरक्षा बीपिं जक थःपिं जुइबलय् गबलें गबलें सुरक्षा बीगु खँय् हे कानुनी व प्राविधिक समस्यात वयेगु याः। आः वनया स्वामित्व समेत थःपिंत वःगुलिं थुकिया संरक्षण यायेगु ज्याय् महासमिति न्हापा स्वयां नं सक्रिय जुइगु खँ धाःगु दु। थुकिया निंतिं वन दुने माःगु सरसफाइ, सुरक्षा गस्ती, नियमित वृक्षारोपण आदिया ज्या न्ह्याकेगु खँ नं भाजु बुद्धाचार्यं कनादिल ।

स्वयम्भु स्वनिगःया बौद्ध आदिवासीतय् धार्मिकस्थल खः। उकिं थुकिया मौलिकता स्वनिगःया बुद्ध धर्मलिसे स्वाइगु स्वाभाविक खः। तर थौंकन्हय् स्वयम्भु स्वनिगः सिबें नं पिनेयापिं बौद्ध अनुयायीतय् कब्जाय् लालां वनाच्वंगु आभास अन जःखः ब्वलनाच्वंगु सांस्कृतिक अतिक्रमणं बियाच्वंगु दु। महासमिति नापं स्वनिगःया प्रवुद्ध वर्गं ध्यान बीमाःगु छगू मेगु महत्वपूर्ण विषय थ्व नं खः ।