येँ देय्या पुलांगु नगर लाजिम्पाट, कैलाशचौर

प्रेमनाथ जोशी

येँ देय्या लाजिम्पाटय् च्वंगु नारायणहिति दरवारया उत्तर ध्वाखापाखे सछिगू मिटर ति उत्तर पूर्वपाखे अवस्थित कैलाशचौर धइगु थाय् पुरातात्विक, धार्मिक दृष्टिकोणं अति महत्वपूर्णगु थाय् खः। न्हापा न्हापा थ्व थाय् खुसिया सिथय् घना जंगलया दथुइ द्वम्बः च्वय् तसकं न्ह्यइपुसेच्वंगु थाय् जूगुलिं परापूर्वकालय् श्री कैलाशपति महाद्यः किराँत रुप कयाः चाःहिला बिज्याःगु इलय् थ्व थाय्या प्राकृतिक सुन्दरता खनाः झंगःपंछितय्गु चिरबिर सः न्यनाः आनन्द कायेत बिश्राम यानाबिज्याःगु धाइ। शिवजीयात यःगु थाय् जुयाः थ्व थाय्या नां हे कैलाशचौर जूवंगु धाइगु किम्बदन्ति दु ।

कैलाशचौरया पूर्व पाःलूगु थाय्यात आः नं खोलागाल धाइगु चलन दुसा थ्व ख्यःया दक्षिणपाखे छुं दँ न्ह्यः तक नं लःया ध्वप (दलदल) दुगु खः। वयां भतिचा क्वय् पूर्वपाखे आः नं पुलांगु नां दुगु टुकुचा खुसि (इच्छुमति) न्ह्यानाच्वंगु दु ।

छुं दँ न्ह्यः थ्व चौरय् धोब्यातय्सं वसः हियाः पायेगु-गंकेगु ज्या याःगुलिं थुकिया म्हसीका अपभ्रंश जुयाः धोबिचौरया रुपय् अल्पकालया निंतिं संवोधन यायेगु ज्या जूवंगु खः। तर आः हाकनं थःगु पुलांगु हे म्हसीका कथं पुलांगु हे स्वरुपय् कैलाशचौर धायेगु चलन जूगु दु। थुकिया लिक्क लाःगु लँपुयात नं कैलाशचौर मार्ग धकाः नामाकरण यायेहःगु दु। कैलाशचौरया उत्तरपूर्व कुनाय् च्वंगु साखुना द्यः (नील सरस्वती)या न्ह्यःनेया लँपुयात नं नील सरस्वती मार्ग धयाहःगु दु ।

न्हापा देय् विकासया झ्वलय् भुइजःसि नारानद्यःया थासं चांगु नारानद्यः तक अले कैलाशचौर तकया देय् नगर विकास जूगु धाइ। लिपा प्राकृतिक प्रकोप जुसेलि मानव बस्ति हे न्हनावंगु धाइ। वयां लिपा हाकनं चांगु नारान द्यःया थासंनिसें कैलाशचौर तक विकास जूगु धाइ। उकिया दसु चिं कथं चांगु नारानद्यःया थाय् बामन अवतारयागु त्रिपद नारायणया मूर्ति स्थापना यानातःगु दु। कैलाशचौरय् च्वंगु त्रिपद बामन मूर्ति छक्वः खुयाः नं यंकूगु खः। तर लिपा लुया वयेधुंकाः उगु मूर्तियात छाउनी म्यूजियमय् संरक्षण यायेकथं तये यंकल। उकिया प्रतिलिपि मूर्ति आः तक नं चांगु नारान देगःया परिसरय् ल्यनाच्वंगु दनि ।

अथेहे लुमंकेबहः जू कथं जुजु मानदेबं झिंप्यसःदँ न्ह्यः थः मांया लुमन्ति कथं थनया खुसि सिथय् शिवलिंग छगू स्थापना यानातःगु दु। थ्व खँ शिवलिंगय् कियातःगु शिलालेखं सीका कायेफु। थ्व शिवलिंग सलंसःदँ तक चां ल्हानाः पृथ्वीया गर्भय् दुसुनाच्वंगु खः। थौं कन्हय् थ्व शिवलिंगयात देगः देगः दनाः पुनर्स्थापना यानातःगु दु। न्ह्यथनेबहः जू, आःतक नं भाटभटेनीया तिसा मायेकेगु पुखू (गहना पोखरी) व कैलाशचौरया जःखः गाः म्हुयाः स्वल धाःसा पुलांगु पुरातात्विक वस्तुत लुयावःनि धाइ। कैलाशचौर नापं थ्व लागाय् उत्खनन यात धाःसा अझ नं ऐतिहासिक हलंज्वलंत लुया वयेफु ।

इलय् ब्यलय् यलया नागबहालं पिहांवइगु दीपंखा (दिपंकर) यात्राबलय् कैलाशचौरय् च्वंम्ह महाद्यःयात नं द्यः चाःहिलाः पूजा याइ धाइ। तर लिपांगु दीपंखा पूजा यात्रा चाःहिउबलय् कैलाशचौरय् च्वंम्ह महाद्यःयात काः मवसे पूजा त्वःफिकल धकाः पुलांपिं अनुभवी थकालिपिंसं धाःगु न्यनेदु। कैलाशचौरय् च्वंम्ह महाद्यःयात पूजा याः वइपिं यक्व दु। विशेष यानाः येँ देय्या मरुत्वाः, माहाबू, भोताहिति, असनय् अन्नपूर्णा द्यः पाःलाः ज्यापुत, मानन्धरत व मेमेपिंसं नं थः अभिष्ट देगुद्यः कथं पूजा याना वयाच्वंगु खनेदु। मेमेपिं तापाक तापाकंनिसें भक्तजनत नं थन वयाः थःगु मनोकामना पूवनेमा धकाः आशिका यानाः देइके वयेगु चलन दु ।

थन पौराणिक कालंनिसें स्थापना यानातःम्ह उग्रचण्डि भगवति अजिमा द्यःया देगः नं दु। थन मेमेपिं द्यःत नं स्थापना यानाः झःझः धायेकातःगु दु। थन च्वंगु अजिमा, कुमारी द्यःया देगः, अले फल्चा, सतःत भग्न, जीर्ण जुजुं वनाच्वंगु दु। थुकिया याकनं हे म्हालासाला यायेमाःगु खनेदु ।

More Stories Like this