न्हूगु नेपाः दयेकेगु खँ

कृष्ण प्रजापति

न्हूगु नेपाः दयेकेगु निंतिं ताः ई न्ह्यःनिसें न्ह्यानाच्वंगु आशा निराशाय् हिला वनाच्वंगु दु। एकता व प्रगति नापनापं वनाच्वनीगु विषय जुयाः उगु इलय् न्हय्गू राजनीतिक पार्टी व माओवादी जानाः याःगु आन्दोलन ताःलाःगु खः। उकिं जुजुयात निलम्बन याना बिउगु दु। २०४६ साल जनआन्दोलनं आपालं आशा नं निराशाय् हिलावंगुलिं आः नं अथे हे आशा बेमान व प्रतिगामीतय्गु निजी स्वार्थ अनुकूल छ्यला यंकूगुलिं जनता निराशाय् परिणत जूगु खः। २०४६ सालंनिसें २०५८ साल तकया दुने राजनीतिक पार्टीतय्सं आपालं कमी कमजोरी क्यन। उकिया हे लबः कयाः तत्कालीन जुजु ज्ञानेन्द्रं थःगु ल्हातय् सत्ता लाका काःगु खः। लिपा अज्याःगु सरकारय् वनाः नं राजनीतिक दलतय्सं थःपिनि लाचारी क्यंगु खः। आन्दोलन शुरु जुयाः नं आपालं कमी कमजोरीत क्यंगु ख। अज्याःगु राजनीतिक पार्टीया कमजोरीयात जनतां मूल्यांकन नं यानाच्वन। आखिर अज्याःगु कमी कमजोरी याये मखुत धकाः सार्वजनिक बक्तब्य पिकयाः लिपा हे तिनि हाकनं न्हय्गू राजनीतिक दल छथाय् वःगु खः। नापं माओवादीलिसे जानाः आन्दोलन न्ह्याकाःलि हे तिनि आन्दोलनं सही दिशा काःगु खः।
थथे आन्दोलनया सफलता लिपा नं पुलांपिं दमनकारी व प्रतिक्रियावादी शक्तितय्त राजनीतिक पार्टीतय्सं थाय् बियाः मुलाहिजा तयाच्वंगु खने दयावःगु खः। २०४६ सालया जनआन्दोलन लिपा तत्कालिन पंच व प्रतिक्रियावादी शक्तियात नेपाली कांग्रेस व एमालें थाय् बियाः थःपिनि पार्टी तःधंका यंकूगुलिं हे लिपा थःपिंत तुं समस्या जूगु खः। आः नं वास्तवय् अथे हे जुयावःगु दु। २०६३ सालया जनआन्दोलन सफलता लिपा तत्कालिन प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालां नं अज्याःपिं हे पुलांपिं मनूतय्त स्थान बियाः गणतन्त्रवादी शक्तिया उपहास याःगु दु। मू मू राजनीतिक पदय् गणतन्त्र विरोधीत हे थ्यनाच्वंगु दु। अथे जुयाः नं देशय् शान्ति सुरक्षा कायम यायेत थौं तसकं थाकुयाच्वंगु खः। न्हिनय् हे सार्वजनिक ब्यक्तित्वतय्गु हत्याया श्रृंखला न्ह्यानाच्वंगु खः। पत्रकार व २०६२/६३ या महत्वपूर्ण पक्षयात हिंसात्मक आक्रमणत न्ह्यानाच्वंगु खः। देशय् इमान्दार रुपं ज्या याइपिं सरकारी कर्मचारी व गुप्तचरतय्गु स्थान गौण जुयाच्वंगु दु। धाइ, २५ प्रतिशत गुप्तचरजक धात्थें इमान्दार जुयाः ज्या याइपिं दु। ७५ प्रतिशत ला पार्टी कार्यकर्तात हे जक भर्ना यानातःगु दु। थज्याःगु गुप्तचर विभागं तयार याःगु प्रतिवेदनया लिधंसाय् दयेकीगु न्हूगु नेपाः गज्याःगु जुइ?
पुलांपिं पंच व जुजुवादीतय्त बल्लाःगु स्थान बियाच्वंतले व नेतात कमिशनं मुक्त जुइ मफुतले न्हूगु नेपाः स्थापना याये फइ मखु। न्हूगु नेपाः स्थापना यायेगु झ्वलय् देशय् संविधानसभाया चुनाव क्वचायाः ज्या न्ह्यानाच्वंगु दु। तर संविधानसभा हे जक नं फुक्कं समस्याया समाधान मखु। थ्व खँ बुलुहुँ सीदया वःगु दु। संविधानसभायात उचित ढंगं छ्यले मफुत धाःसा देश विखण्डन जुइगु, विभाजन वा टुक्रा जुइगु वा विलय जुइगु तकं सम्भावना दयाच्वनी। सन् १९४२ निसें १९४६ तकया दुने भारतय् संविधानसभाया बैठकय् थीथी बेमेलत खने दया वसेंलि १९४७ य् पाकिस्तान देश अलग्ग जूवंगु खः। आः झीगु देशय् नं एक मधेश एक प्रदेशया नारा तच्वकं न्ह्यानाच्वंगु हे दु। थ्व बांलाःगु लक्षण धाःसा मखु। ७२ म्ह मुस्मांतय्सं अलग्ग पाकिस्तान राज्य खडा याः थें झीगु देशय् मधेश प्रदेश अलग्ग जुइगु सम्भावना दु। संविधानसभां हे देश विलय जूगु दसु न्ह्यब्वये मालीबलय् झी जःलाखःला देय् भारतं सन् १९७४ य् सिक्किमय् ३२ म्ह विधानसभा दुजःत मध्ये जुजु चोख्याल समर्थक छम्ह बाहेक फुक्कसियां अलग्ग राज्य कायम यायेगु स्वयां भारतनाप विलय यानाछ्वयेगु प्रस्तावय् मतदान यायेवं अलग्ग राष्ट्रिय झण्डा, निश्चित जनसंख्या, भूमि व सरकार दुगु स्वतन्त्र राष्ट्र तकं बिना रक्तपात सन् १९७५ या मार्च २८ य् सिक्किम भारतय् विलय जूवंगु खः ।

अथे जुयाः नं आः हे हथासं मखु कि बांलाःगु संविधान तयार यायेगु निं स्वयेमाःगु खः। संघ राज्य विभाजन यायेगु धकाः आः जातीय आधारय् झिंप्यंगू राज्यया खँ वयाच्वंगु दु। वास्तवय् थ्व संघ राज्य नं फुक्कं समस्याया समाधान यायेगु छुं उपाय धाःसा मखु। विश्वया निसःगू ति राज्य मध्ये नीगू नीन्यागू हे जक संघ राज्य जुयाच्वंगु दु। थ्व छुं वैज्ञानिक ढंगया राज्य प्रणाली नं मखु। संघ राज्य गनं सफल नं जुयाच्वंगु दुसा गनं असफल नं जुयाच्वंगु दु। भौगोलिक बनौट स्थानीय वासिन्दा व राजनीतिक प्रतिवद्धताया आधारय् थ्व सफल व असफल जुइगु राज्य प्रणाली खः। यक्व भाषा, जाति दुथाय् थज्याःगु राज्य प्रणालीं समस्या हयेफु। इथोपिया, नाइजेरिया, सुडान थेंज्याःगु देश संघ राज्य असफल जुयाःलि हाकनं एकात्मक राज्य प्रणालीइ लिहां वःगु देशत खः। छगू भाषा व छगू जातिया बाहुल्यता दुथाय् थ्व राज्य प्रणाली सफल नं जूगु दु। मखुसा विविध जाति भाषा व संस्कृति दुगु झीगु थेंज्याःगु देशय् संघ राज्यं विकृति व विसंगति नं हयेफु ।

विश्वया संघ राज्य दुगु देशय् आपालं मानव अधिकार हनन जूगु खँत नं पिहां वयाच्वंगु दु। छगू जातिं मेगु जातियात सम्मान याये मफुत धाःसा अज्याःगु समस्या वइगु खः। संघ राज्यया उद्देश्य धइगु हे टुक्रा राज्ययात छगू यायेत वा बल्लाकेत खः। अथेहे छगू हे जुयाच्वंगु देश भाषा जातिया कारणं टुक्रा मयायेत संघ राज्य माःगु खः। उपनिवेश जुयाच्वंगु देश उपनिवेशं मुक्त यायेत संघ राज्य माःगु खः। तर झीथाय् थ्व स्वयां बाहेक मेगु हे उद्देश्यया लागिं संघ राज्य स्वनेगु ज्या जुयाच्वंगु दु। संघ प्रणालीया शास्त्रीय परिभाषां पिने च्वनाः झी संघीय व्यवस्थाय् वनाच्वनागु कारणं थुकिया सफलतायात कयाः अनेक आशंकात ब्वलनाच्वंगु दु गुगु अस्वाभाविक मखु। झीगु देय्या जातीय संरचनाया थःगु हे कथंया जटिलता दु। इतिहासया गुगुं कालखण्डय् छगू गुगुं निश्चित लागाय् छुं छगू जातिया बाहुल्यता दुगु खःसां आः हरेक लागा मिश्रित जुजुं वयाच्वंगु दु। स्पष्ट बहुमत गनं नं थासय् गुगुं नं जातिया मदु। नेवाःतय्गु हे खँ ल्हायेगु खःसां नेवाः राज्यया नेवाःतय्त राज्य दइगु खःसा अनं पिनेयापिं नेवाःतय् अवस्था छु जुइगु खः? थज्याःगु आपालं न्ह्यसःत थौं ब्वलनाच्वंगु दु गुकिया लिसः संघवादीतय्सं माले हे माः ।

More Stories Like this