शान्ति सुरक्षाया न्ह्यसः

कृष्ण प्रजापति

स्वदँ प्यदँ न्ह्यवंनिसें देशय् बृहत् शान्ति सम्झौता यानाः दीर्घकालीन शान्ति कायम यायेगु कुतः न्ह्यानाच्वंगु दु। अथे खःसां न्हियान्हिथं शान्ति सुरक्षाया अवस्था धाःसा स्यना हे वनाच्वंगु दनि। म्हीग जक राजधानीइ न्हिनय् हे छम्ह सार्वजनिक ब्यक्तित्वयात गोलीं कयेकाः स्याना बिउगु घटनां देशया शान्ति सुरक्षाया अवस्था गथे दु धइगु सीदु। छगू ल्याखं न्हय्गू राजनीतिक दल व विद्रोही माओवादी दथुइ बृहत् शान्ति सम्झौता जुयाः उकिया हे लिधंसाय् देशय् सेना ब्यवस्थापन व शान्तिया ज्याखँ न्ह्यानाच्वंगु इलय् देशी विदेशी आपराधिक शक्ति हे लगे जुयाः थुगु देशय् उपद्रो नापं हत्या हिंसाया स्थिति ब्वलंकाच्वंगु धइगु देशया शान्ति सुरक्षाया लागिं हे छगू ल्याखं हाथ्या जुयाच्वंगु दु ।

धाइ शान्ति सम्झौताय् हस्ताक्षर यायेत तयार जुइगु इलय् युद्धया लागिं बन्दूक बम तयार जुयाच्वंगु दइ। नापं युद्ध घोषणा जुइगु इलय् शान्ति सम्झौताया हस्ताक्षर यायेत भ्वं तयार याना तयेधुंकूगु दइ। धाथें हे देशय् शान्ति सुरक्षा कायम जुइत स्वयाच्वंगु खःसा सेना ब्यवस्थापन नापं नागरिकया जिउ ज्यानया सुरक्षा थेंज्याःगु आधारभूत मानवीय जीवनय् हे आघात लाइकथं राजधानीइ हे गोली चले जुइगु स्थिति वयाच्वंगु दु। न्हापा युद्धकाल त्वःताः थथे गोली हे चले जुइगु छुं घटना थन जूगु खने मदु। तर देशय् शान्ति सुरक्षा जुल धासांनिसें खुल्ला रुपं ल्वाभः ज्वनाः चाःहिलीपिं अप्वयाच्वंगु दु। थज्याःगु ज्यायात गथे शान्ति सुरक्षा दुगु धायेगु? थ्व ला मसाने शान्ति जकं जुल का। थथे दुनुगलंनिसें हे जीवन्त शान्ति कायम यायेगुपाखे ध्यान मतसे सरकार व सुरक्षा निकायं क्यने थें राष्ट्र संघयात झंगः लानाः देशय् शान्ति सुरक्षा जुयाच्वंगु दु धकाः मिखाय् धुलं छ्वाकेगु ज्या जक खः ।

म्हिगः तक छम्ह मनू गनं सित धाःसा देशय् हे हल्लाखल्ला चले जुइ। वयात सुनां स्याःगु व गथे यानाः सीगु धइगु नं छानबिन जुइ। तर देशय् बहुदलीय प्रजातन्त्र धाःगु पुँजीवादी प्रजातन्त्र वसांनिसें हे झन झन शान्ति सुरक्षाय् बडबडी वयाच्वंगु दु। अथे जूगु मूल कारण धाःसा सुं मनू ध्यबा मदयेक म्वाये मफइगु जुयावःगु, ध्यबा दयेवं मान, सम्मान व इज्जत दइगु परिपाटीया विकास जुयावःगु व सरकारं नं उकियात नियन्त्रण यायेत मस्वःगुलिं खः। छुं छगू संस्थां थीथी कथं शान्ति सुरक्षा कायम यायेत सभा, गोष्ठी व अन्तर्क्रिया चले यायेगु स्वयां नं सरकारं नीतिगत रुपं हे देशय् गुकथं गथे शान्ति सुरक्षा कायम याये फइ धइगु खँ थुइकेगु खःसा उकियात हे दकलय् बांलाःगु शान्ति कायम यायेगु उपाय कथं कायेफइ। तर थौं तराईनिसें पहाड तक व गामंनिसें राजधानी तकं हत्या हिंसा व लुटपाट ब्याप्त दु।
२०४६ साल लिपा ख्वपय् थुगुसी निथाय् निगू घटनाय् गोली काण्ड जुल। सतक दयेकेगु ठेक्का लाकेगु खँय् व बचत संस्थाया ध्यबा लुटे यानाः बिसिउँ वनाच्वंगु इलय् हे थज्याःगु गोली चले जुइगु थेंज्याःगु आपराधिक घटना जूगु खः। अथे जुयाः नं थुगुसी झन हे शान्ति कायम जुयाच्वंगु देय् ख्वपय् नं अशान्तिं बाय् काःवःगु खनेदु। नाप नापं आः नकतिनि हे जक राजधानीइ जूगु गोलीकाण्डं नं थ्व देशया शान्ति सुरक्षाया स्थिति तसकं हे स्यनाच्वंगु दु धइगु क्यं। गृह मन्त्रालय व रक्षा मन्त्रालय थेंज्याःगु सरकारया अभिन्न अंगत थज्याःगु मामलाय् गुलि चनाखो जुइमाःगु खः, उलि जुइ फयाच्वंगु मदु। छाय्धाःसां आपराधिक शक्ति देशया थीथी थासय् स्वप्याना वनाच्वंगु दु। म्हिगः तक दां लुटपाट यायेगु ज्याय् जक संलग्न लुटेरात सरकार, सरकारी निकाय व थीथी सञ्चार माध्यमय् तकं थ्यनेधुंकूगु सार्वजनिक जुयाच्वंगुलिं यानाः आः उमित लिकाये हे मफइकथं जिम्मेवार पदय् थ्यनाच्वंगु व उमिपाखें हे देशय् अज्याःगु अकल्पनीय घटना जुयाच्वंगु नं सीदुगु दु ।

खुल्ला सिमाना, भारतीय उपनिवेशया प्रभाव व अन्तर्राष्ट्रिय आपराधिक पुचःपाखें देशय् न्ह्याकाच्वंगु थीथी गतिविधिपाखें नं थ्व देशया शान्ति सुरक्षा खतराय् लानाच्वंगु दु। सन् १९५० या असमान सन्धि खारेज याये मफुतले, थःगु देश प्रति माया यानाः मेपिनि देश प्रति क्वमिलु जुइगु क्वह्यंगु प्रबृत्तिया अन्त्य जुइ मफुतले व रक्षा मन्त्रालय व गृह मन्त्रालय थेंज्याःगु सरकारया जिम्मेवार पक्षं हे देशय् शान्ति सुरक्षा कायम यायेगु पलाः मल्ह्वंतले थन जुइगु अपराध गबलें म्हो याये फइ मखु। थौं आपराधिक शक्ति राजनीतिक पार्टी दुने स्वप्याना वनाच्वंगु दु। अथे जुयाः हे थःपिंत टेण्डर लाकेगु लागिं गोली हानाहान तकं जुल। आपराधिक शक्ति हे राजनीतिइ हावी जुयाच्वंगुलिं थौं प्रहरीयात प्रहरीं दायाः घाःपाः याःगु खँत तकं पिहां वयाच्वंगु दु। अपराध याइपिं शक्ति ब्यापार ब्यवसाय व थीथी क्षेत्रय् दुसुलाच्वंगु दु। उकिं हे जमिम शाह थेंज्याःम्ह छम्ह सार्वजनिक सञ्चार ब्यापारीया हत्या जूवन। वयात मयःपिं थ्व देशय् व भारतय् तकं दयेफु। तर ज्यान हे कायेमाःगु वा छुं अज्याःगु हे कारवाही यायेमाःगु थेंज्याःगु हिंसात्मक घटना याःगु धइगु गम्भीर खँ खः। अथे जुयाः नं सुं मनूतय्सं देशय् शान्ति सुरक्षा कायम जुयाच्वंगु दु धइगु पाय्छि खँ मखु ।

शान्ति सुरक्षा धइगु थःगु मनंनिसें कायम जूसा जक बांलाइ। छगू ज्याय् वनेत अनेकौं बाधा अड्चन व भय कयाः ज्या याः वनेमाःगु स्थिति वल धाःसा उकियात शान्ति कायम जूगु धाये फइ मखु। धात्थेंगु शान्ति कायम याइगु धइगु ला प्रत्येक नागरिकं थःथःगु जीवनयापन सुलभ व सहज ढंगं याये खनीगु खः। अथे जुयाः नं न्हापां नागरिकं थः सुरक्षित दु धइगु तायेकेगु वातावरण ब्वलंकेमाः। प्रत्येक नागरिकं थःगु लजगाः याना नयेगु निंतिं ढुक्क जुइगु वातावरण दयेमाः। अले जक वयागु लगानी, वयागु लगाव व वयागु प्रतिवद्धता उलि हे च्वन्ह्याये फइ। यायेत्यंगु ज्या नं पूवंके फइ। शंका, उपशंका व ग्यानापुगु वातावरण दइ मखु। सुं नापं सुं ग्याना जुइमाःगु स्थिति नं वइ मखु। देशय् धात्थेंया शान्ति कायम यायेगु निंतिं नैतिक चरित्रनिसें कयाः ब्यवस्थाय् हे बांलाक हिउपाः हये फयेकेमाः। सेना समायोजन, गृह मन्त्रालययात सशक्त यायेगुनिसें कयाः थीथी आपराधिक पुचःया पहिचान व नियन्त्रण याना वनेगु खःसा थ्व देशय् म्हिगः स्वयां थौं अले थौं स्वयां कन्हय् शान्ति सुरक्षा कायम जुयावनी ।

More Stories Like this