इलय् संविधान वइगु खँय् आशंका

सानुराजा शाक्य

०६२/०६३ सालया जनआन्दोलनय् घाइते जुयाच्वंम्ह सतुंगःया भाजु विष्णुलाल महर्जन वंगु शुक्रवाः मंत। ०६२/०६३ या जन-आन्दोलनय् सहिद जूपिनि झ्वलय् नेवाः सपुत छम्ह हानं थपे जुल। ०६२/०६३ सालया जनआन्दोलनया घाः आः तकं क्वमलाःनि तर नेपाःया राजनीतिक दलतसें उगु जन आन्दोलनय् जनतां प्वंकूगु भावना ल्वःमंके धुंकल। गुकिं यानाः संविधान मच्वःतले राजनीतिक दलतय् दथुइ दयाच्वने माःगु सहमति व सहकार्य शिथिल जुयाः संविधान हे इलय् वइ कि मवइ धइगु शंका अप्वल ।

जेठ १४ दुने संविधानसभां नेपाःया संविधान बी मफुत धाःसा छु जुइ? जेठ १४ लिपा अन्तरिम संविधानया वैधानिकता फुइ धकाः स्वय्म संविधानसभाया अध्यक्षं न्ववानाच्वंगु दु। जेठ १४ तक संविधान मवल धाःसा राष्ट्रपति शासन लागू जुइ धाइपिं नं यक्व कानूनविद्त पिहां वःगु दु। थ्व फुक्कं खँत इलय् संविधान मवइगु जुल धइगु आशंकां पिदनाच्वंगु खः। राजनीतिक दलतय् असहमतिया कारणं इलय् संविधान मवइगु आशंका अप्वया वःगु खः। संविधानसभाय् दुथ्याःगु दकलय् तःधंगु राजनीतिक दल एकीकृत नेकपा (माओवादी) छथाय् व एमाले-कांग्रेस लगायत मधेसी दलत गठबन्धन सरकार पक्षीय कथं संविधानसभाया अधिकांश दलत छथाय् लानाच्वंगु दु। थ्वहे कारणं नं माओवादीं थःत याकःचा तयाः घेराबन्दी यायेत्यन धकाः द्वपं बीगु याः। माओवादी थुकथं याकःचा लाःगुया कारण गुलिखे खँय् माओवादीया थःगु हे कृयाकलाप नं खः। संविधानसभाया चुनाव धुंकाः माओवादीया विजय व कांग्रेसया पराजय धुंकाः थ्व निगू दल दथुया स्वापू ख्वाउँया वन। गिरिजाप्रसादयात राष्ट्रपति यायेत माओवादी सहमत मजुसांनिसें नेपाःया मू राजनीतिक दल दुने सहकार्यया राजनीतिया अन्त जुल। विशेष यानाः एकीकृत माओवादी व नेपाली काँग्रेस छथासं च्वने मफुगु कारणं हे वर्तमान राजनीतिक नेपाःया राजनीतिक दलतय् दथुया वर्तमान ध्रुवीकरण यथावत ल्यनाच्वन धाःसा संविधानसभां जेठ १४ दुने संविधान बी थाकुइ ।

०६२/०६३ या जनआन्दोलनं देशयात संघीयताय् यंकेत राज्यया पुनर्संरचना याये माःगु म्याण्डेट दलतय्त बिउगु खः। शान्ति सम्झौताया यक्व बुँदात कार्यान्वयन मजुइगु अवस्थाय् राज्यया पुनर्संरचना यायेत आयोग मार्फत ज्या न्ह्याकेगु बुँदा नं कार्यान्वयन मजुल। तर संविधानसभाया चुनाव जुयाः संविधानसभाय् हे राज्य पुनर्संरचना व शक्ति बाँडफाँड समिति गठन जुयाः वहे समिति मार्फत राज्यया पुनर्संरचना सम्बन्धी यक्व ज्या जुइधुंकल। उगु समितिया अन्तिम प्रतिवेदन तयार जुइगु क्रमय् दु। तर राज्य पुनर्संरचना सम्बन्धी निर्णय यायेत राज्य पुनर्संरचना आयोग मार्फत हे याये माः धकाः संविधानसभाया अन्तिम अन्तिम इलय् वयाः राजनेतातसें न्ववाइबलय् संविधानसभा प्रति राजनीतिक दलया शीर्ष नेतात संवेदनशील मजू धइगु क्यनेगु याः। थुपिं हे कारण नं राजनीतिक दलत संविधानसभां संविधान च्वकाः न्हूगु नेपाः दयेकेगु खँय् गम्भीर मजू धकाः आरोप वयेगु याः ।

थ्वया हे दथुइ सरकारया छम्ह जिम्मेवार उपप्रधानमन्त्री गुम्ह नेपाली कांग्रेसपाखें सरकारय् नेतृत्व नं यानाच्वंम्ह खः, सुजाता कोइरालां संघीयताया सम्बन्धय् जनमत संग्रह यानाः जक निर्णय यायेमाः धयाहःगु दु। नेपाः संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र देय् जुइगु खँ आः वयाः निर्णय जूगु मखु। संविधानसभाया चुनाव न्ह्यः हे मधेस आन्दोलनया दवावं फुक्क राजनीतिक दलतसें अन्तरिम संविधान संशोधन यानाः नेपाः संघीयताय् वनी धकाः निर्णय याःगु खः। थ्वहे आधारय् संघीय स्वरुपय् नेपाःयात पुनर्संरचना याना वनेगु प्रतिवद्धता ज्वनाः संविधानसभाया फुक्क धइथें राजनीतिक दलत संविधानसभाया चुनावय् वंगु खः। संघीयता व राज्यया पुनर्संरचना सम्बन्धी थःपिनि धारणा राजनीतिक दलतसें संविधानसभा चुनावया घोषणापत्रय् उल्लेख यानाः जनताया भोट फ्वं वंगु खः। उगु हे आधारय् जनतां थःपिनि मत राजनीतिक दलतय्त बिल। थ्व हे छगू हुइ मफइगु जनतां बिउगु मत खः। तर हानं संविधानसभां संविधान बीमाःगु अन्तिम इलय् वयाः संघीयताया सवालय् जनमत संग्रह यायेमाः धकाः सरकारया प्रमुख जिम्मेवार मन्त्रीतय्गु अभिव्यक्ति संविधान मच्वयेकेगु षडयन्त्र खः धकाः अःपुक थुइके छिं ।

राजनीतिक दलतय् दथुइ ब्वलनाच्वंगु कटुताया कारणं संविधानसभां संविधान पारित यायेत माःगु दुई तिहाइ मत गुकथं खाकी धइगु अन्यौलता छखे दु। एकीकृत माओवादी सरकारय् दुमथ्यानाच्वंगु कारणं संविधानसभां संविधान घोषणा याके बीमखु धकाः आरोप बियाच्वंपिं नं यक्व दु। माओवादी, कांग्रेस व एमाले छथाय् मच्वंगुलिं राज्ययात अग्रगामी पुनर्संरचनाय् यंकेगु सवाल नं पृष्ठभूमिइ लात। राजनीतिक खिंचातानीया प्रतिस्पर्धा मात्र सरकारया नेतृत्व यायेगु सवालय् जक तक्यंगुलिं नं संविधान च्वयेगु ज्या लिउने लाःगु खः। संविधानसभाया चुनाव धुंकाः कांग्रेस सरकारय् मच्वँसे माओवादी नेतृत्वया सरकारयात असहयोग यातसा वर्तमान सरकारय् कांग्रेस दु तर माओवादी पिने च्वनाः असहयोग यानाच्वन। राजनीतिक दलतसें ब्वलंकाच्वंगु थ्व समस्याया जड संविधानसभाया चुनाव धुंकाः राष्ट्रपति पदय् माओवादीं गिरिजाप्रसादयात दयेकूगु खःसा छुं हे समस्या मदइगु धकाः थुइकीपिं यक्व दु। थ्वहे जुयाः गिरिजाप्रसादया समर्थन कायेत वर्तमान सरकार व माओवादीं पटक पटक कुतः यानाच्वंगु दु। उकिया दसु कथं वर्तमान सरकारं गिरिजाप्रसाद कोइरालायात नोबेल पुरस्कारया नितिं सिफारिश याःगु खः धकाः धायेगु याः। छुं महिना न्ह्यः नं एकीकृत माओवादीया नायः प्रचण्डं गिरिजाप्रसादनाप स्वापू बांलाकेगु कुतः याःगु खः ।

More Stories Like this