नेवाः राज्य घोषणा धुंकाः छु ?

सानुराजा शाक्य

वंगु पोहेलाथ्व ९ कुन्हु नेवाः आन्दोलनया थौंतकया उत्कृष्ट व उत्कर्षया दिं खः। उकिं थ्व न्हियात नेवाःतय् नितिं ऐतिहासिक न्हिया रुपय् कायेमाःगु जुल। द्वलंद्वः नेवाः जनसमुदाय छथाय् मुनाः राजनीतिक घोषणा याःगु दिं खः नेवाः स्वायत्त राज्यया घोषणा। येँया दशरथ रंगशालाय् जायेक नेवाःत मुंकेगु व नं राजनीतिक उद्देश्य ज्वनाः, थ्व अथें नं छगू थाकुगु मिसन खः। गुगु मिसन पूवंकेगु आँट नेवाः स्वायत्त राज्य मंकाः संघर्ष समितिं यात। दशरथ रंगशाला जायेकेगु धइगु अःपुगु ज्या नं मखु। नेपाःया ततःधंगु राजनीतिक दलतय्त तकं रंगशाला जायेक जनसमुदाय मुंके मफु। उज्वःगु थासय् नेवाः स्वायत्त राज्य मंकाः संघर्ष समितिं झण्डै निलाया कुतः लिपा थ्व दशरथ रंगशालाय् जायेक नेवाःत तयाः नेवाः स्वायत्त राज्य घोषणाया राजनीतिक ज्या ताःलाके फत ।

घोषणाया ज्याझ्वलं नेवाःयात छवाः यायेत नं तःधंगु तिबः जू वन। नेवाः दुने थीथी जात दुगु वास्तविकता खः। छगू इलय् नेवाः दुनेया थीथी जातयात च्वय्या जात व क्वय्या जातय् राज्य सत्तां ब्वथलाः नेवाः दुने ल्वापु पिना तःगु खः। थौं नेवाः जनसमुदायया दथुं हे द्यःलांनिसें द्यः ब्रम्हू तक व गुर्जुं निसें ज्यापु तक छथाय् हे ल्हाः व सः ल्वाकाः नेवाःतय् राजनीतिक पलाःया ऐतिहासिक घोषणा नं जुल, थ्व नेवाः स्वायत्त राज्य घोषणा ज्याझ्वलं। गुकिं यानाः नेवाः जातियात धाथें छवाः यायेगुली बज्रया ज्या यात। छम्ह द्यःला ज्यापु वसः पुनाः नेवाः जूगु, दौरा सुरुवाल न्ह्यानाः नेवाः जूगु, छम्ह स्यस्यः व गुर्जुं ज्यापु लं फिनाः नेवाः जूगु, दौरा सुरुवाल फिनाः नेवाः जूगु, छम्ह ज्यापुं तपाःलं फिनाः नेवाः जूगु व काजीपिंसं फीगु धकाः धाइगु दौरा सुरुवालयात छम्ह ज्यापुं काजी जुइत मखु नेवाः जुइत फिनाः दशरथ रंगशालाय् छथाय् मुनेत ताःलात। गुकिं यानाः नेवाः दुने विकास जुया वयाच्वंगु सामाजिक रुपान्तरण नं यथार्थय् खने दत। थ्व छगू नं नेवाः स्वायत्त राज्य नीस्वनेत माःगु नेवाः छवाःया छुमां खः ।

नेवाः दुनेया छुं जातितसें आदिवासी जनजाति दुने थःपिंत बिस्कं कथं सूचीकृत यायेमाः धकाः दावी याः वंगु खःसा उमित नं थ्व घोषणां नेवाः छवाः खः धकाः क्यना बिउगु दु। सु ज्यापु, सु बरे, सु गुर्जु, सु द्यःब्रम्हू, सु नायः, सु उराय्, सु द्यःला, सु साय्मि फुक्कं नेवाः खः धकाः क्यनेत नं सफल जुल। उकिं यानाः थःपिंत बिस्कं सूचीकृत याना बी माल धकाः निवेदन तयाः नेवाः दुने विखण्डन ब्वलनी ला धकाः ग्यानाच्वंपिं नेवाःतय्त नं चिन्ता कायेम्वाः नेवाः दुनेया फुक्क जातित थःपिं फुक्कं नेवाः खः धकाः छप्पँ जुयाः क्यन ।

थ्व घोषणाया मेगु ऐतिहासिक महत्व धइगु नेवाः दुने क्रियाशील फुक्क राजनीतिक दलया नं सक्रियता दुगु नं खः। नेवाः स्वायत्त राज्यया निंतिं फुक्क राजनीतिक दलया मंकाः सहभागिता दुगु नं सबल पक्ष जुल। राजनीतिक दलत केन्द्रय् मिले मजुयाच्वंगु अवस्थाय् नेवाः सरोकारया विषयय् कांग्रेस, एमाले व माओवादी छथाय् च्वने फुगु मेपिनिगु निंतिं नं नजिर जुइफु। नेवाःतसें याःगु थ्व घोषणा छुं राजनीतिक दलं यकःति याःगु घोषणा स्वयां बिस्कं महत्वया अवश्य नं खत। थ्व घोषणा मार्फत नेवाःतय्त नेवाः स्वायत्त राज्य संचालन यायेगु निंतिं तयार जुया च्वनेत नं सन्देश बिउगु दु। थुगु घोषणाया पिने नेवाःतय् छगू पुचः अझ नं अलग्ग हे दनि। व खः ख्वपया 'दाइचित' विश्वास याइपिं नेवाःत। वय्कलं थ्व घोषणा व जातीय आधारय् संघीयताय् वनेगु खँय् असहमति प्वंकाच्वंगु दनि। तर नेवाःतय्गु तःधंगु भेलं उगु पुचःयात नं साला हइ धइगु विश्वास याये छिं। उज्वःगु विश्वासया आधार शनिवाः नेवाःतसें दशरथ रंगशालाय् मुनाः क्यंगु नेवाः स्वायत्त राज्यया निंतिं ऐक्यवद्धता खः ।

थ्व घोषणा ज्याझ्वः धुंकाः आः मंकाः संघर्ष समितिया मेगु पलाः छु जुइ धइगु खँय् आम नेवाःतय् दथुइ खुलदुली जुयाच्वंगु दु। थ्व घोषणा संविधानसभाया ध्यान सालेत व राजनीतिक दलतय्त नेवाः जनमत क्यनेगु कथं प्रचारमुखी ज्याझ्वः जक खः। स्वायत्त राज्य घोषणा धुंकाः राज्यया अभ्यास आः थथें याना वनेगु संघर्ष समितिया आजु मखु। संविधानसभाया ई जेठ १४ तक नेवाः राज्यया निंतिं थःगु थासं प्रचार यानाः पियाच्वनेगु खः। जातीय आधारय् संघीयताय् वने मजिउगु खँय् फुक्क राजनीतिक दलया ब्रम्हू नेतात छथाय् च्वनीगु सम्भावना यक्व दु। उकिं जातीय पहिचानया आधारय् राज्यया पुनर्संरचना याकेगु निंतिं संघर्ष समितिं थीथी ज्याझ्वः यानाच्वने मानि ।

नेवाःतसें क्यंगु घोषणाया कारणं नेवाः स्वायत्त राज्य जुइ मजिउ धाइपिं मनूत वाथावाथा कन जुइ। उकिं थुकिया विरुद्ध षडयन्त्र जुइ फइगु सम्भावना नं यक्व दु। तर नेवाःतय्गु पहलं संघीयता बल्लाकेगु, जातीय पहिचानया आधारयात क्वातुकेगु निंतिं मेमेगु आदिवासी जनजातियात नं तिबः जुइगु पक्का दु। नेवाःत फुक्क छथाय् मुं थें गुरुङ, मगः, थारु लगायतया आदिवासी जनजातियात नं जनस्तरं स्वायत्त प्रदेशया घोषणा यायेत लुचुलुचु ल्ह्वनीगु पक्का दु ।

संविधानसभाया दकलय् न्हापां पिकाःगु कार्यतालिका कथं संविधानसभा न्ह्यानाच्वंगु खःसा थौं तकया दुने संविधानया न्हापांगु ड्राफ्ट पिहां वयाः जनताया दथुइ छलफल क्वचायेधुंकल जुइ। तर राजनीतिक दलया शीर्ष नेतृत्वयाके संविधान दयेकेगु ज्याय् खनेदुगु म्हो लगावया कारणं थ्व ज्या जुइ फयाच्वंगु मदु। गुकिं यानाः जनस्तरं थःपिनिगु स्वायत्त राज्यया घोषणा थःपिंसं हे याना यंके माःगु खः। थ्व पलाः नं नेवाः जनताया मत क्यनेगु अवसर ला जुल जुल नापं इलय् हे न्हूगु संविधान दयेके मफुत धाःसा उकिं जुइ फइगु भयावहतायात नं थुकिं स्पष्ट जुइक क्यनाच्वंगु खँय् राजनीतिक दलत सचेत जुइमाःगु खनेदु ।

More Stories Like this