सांस्कृतिक परम्परा देय् विकासया आधार

शिशिल चित्रकार

थौं देय् थीथी कथंया समस्याय् तक्यनाच्वंगु दु अले थीथी कथंया लँपुत मालेगु, धायेगु, न्ववायेगु, च्वयेगु ज्याखँत नं जुयाच्वंगु दु। अथे हे देय् संघीय लोकतान्त्रिक, संघीय गणराज्यय् वनेगु कुतः जुयाच्वंगु हे दु। न्ह्यागु राजनीतिक परिवर्तन जूसां व न्ह्यागु संविधान च्वःसां देय् व समाज विकासया मू आधार धइगु देय्या संस्कृति, परम्परा, व्यक्तिया सोच, विचार, चेतना, ज्याया स्तर आदिपाखें हे परिचालित जुइगु खँय् निगू मत जुइ मखु। यदि झीगु सोच, बिचाः, संस्कृति देय् व समाजया विकास यायेगु दायित्वबोध मयासे व्यक्तिगत लाभ हानीपाखे जक केन्द्रित जुल धाःसा देय् व समाज विकासया कल्पना यायेगु हे बेकार जुइ। उकिं धाथें झीगु देय् व समाज विकास जुइ मफुगु वा अझ धायेगु खःसा विनाशया लँपुपाखे न्ह्याः वनाच्वंगु गनं झीगु संस्कृति हे गलत जूगुलिं जकं मखु ला ?

देय्या थीथी नेता, कर्मचारी थीथी देशय् पिहां वनेगु चलन दु। अथे थीथी देश चाःहिलाः वइबलय् उगु देशया चलन, देय् विकासय् संस्कृतिया भूमिका खंकेफु वा मफु? विदेश वनेगु, चाःहिलेगु लाकि पिनेयागु छुं छुं बालाःगु संस्कृति, शिक्षायात नाला कायेगु कुतः नं यायेगु ?

देय् विकासया लागिं जनताया शिक्षा, नैतिकता, बिचाः, परम्परा, समाजप्रतिया दायित्व व वहे कथं न्हिंन्हिं याइगु व्यवहारया लिच्वः हे देय् समाजया अवस्था खः। देय् व समाज आर्थिक रुपं गरिब वा मानसिक चेतनाया स्तरय् दकलय् ध्वाथुइके माःगु न्ह्यसः थ्वहे ख। संसारया गुगुं नं भागय् वा गुगु नं देश आर्थिक गरीबीपाखें विमुक्त जूगु इतिहासय् मदु। थौ विकसित राष्ट्रत नं गुगुं इलय् सामाजिक, आर्थिक, राजनैतिक समस्याय् तक्यना वःगु हे खः। तर दकलय् तःधंगु सवाल आःयागु इलय् यायेमाःगु नीति, कार्यक्रम देय् समाजया लागिं प्रत्युत्पादक जुइकथं दयेकाः, उकिया सही कार्यान्वयन याइपिं जनता, नेतात दुगुलिं आःयागु विकसित राष्ट्र जूगु खः ला कि मखु ?

च्वय् न्ह्यथना थें विदेशी राष्ट्रतय्गु बांलाःगु संस्कृति झीसं नाला काये माःगु दु। खालि राजनैतिक चरित्र जक मखु। जनतायात राष्ट्र, समाज प्रति गज्याःगु दायित्व, कर्तव्य बीमाः वा बियातःगु दु धइगु छगू निगू दसु स्वयेगु बांलाइ।
सिंगापुरया विकास सकसियां यःगुलिं नेपाःमितय्सं नं इलय् ब्यलय् सिंगापुर थें विकास यायेगु धकाः जनतायात आश्वासन बीगु याः। तर धाथें सिंगापुरं विकास यायेत अनया जनतां राज्य प्रति गज्याःगु दायित्व वहन यात धइगु नं स्वयेगु पाय्छि जुइ। अनया बस बसय् व रेलया थाय्थासय् च्वयातःगु दइ - झी सकसिगुं सुरक्षा छिगु ल्हातय् दु। बस वा रेलय् खाना नयेगु, चुरोट त्वन वा खतराजनक पदार्थ ज्वन धाःसा सजाँयया बारे व्यवस्था कथं खाना नल वा लः त्वन धाःसा, चुरोट त्वन धासा व खतराजनक पदार्थ ल्ह्ययेगु ज्या यात धाःसा छसिकथं सिंगापुर डलर ५००, १००० व ५००० बं पुइकेगु खँ उल्लेख यानातःगु दु। अले दकलय् तःधंगु खँ ला सतकय् पुलिस धइपिं हे खने मदु। जनतायात हे जिम्मेवारी बियाः छुं जुल कि फलाना नम्बरय् फोन या धइगु सुंच दु। अले सिसीटिभिया व्यवस्था, जनताया सुचं (जनताया जिम्मा/ ल्हातय्, छ्यनय् सुरक्षाया जिम्मा) या आधारय् हे सुरक्षा व्यवस्था मजबुत याःगु दु। थन झीसं सिंगापुरया बयान यायेत्यनागु आर्थिक सम्पन्नता वा सिसिटिभिया व्यवस्थाया मखु तर छम्ह छम्ह जनतायात सुरक्षाया जिम्मेवारी बीगु शिक्षा, चेतना व राज्य प्रति यायेमाःगु दायित्व ध्वाथुइकेगु कुतः यानागु जक ख। जिगु दायित्व छिकपिनिगु सुरक्षाया जिम्मा खःसा जिगु सुरक्षाया जिम्मा छिकपिनिगु जुइबलय् प्रत्येक नागरिकया जिम्मा अथेहे जूवनिगु जुल। थ्व प्रत्येक जनताया नागरिक कथं देय् व समाजप्रति यायेमाःगु तःधंगु कर्तव्य व दायित्व बीगु मखुला? अथेहे मेगु सुचं खः 'झीगु बस क्याप्टेनयाके सुरक्षित वातावरणय् ज्या यायेगु अधिकार दु गुलि मेपिंके दु।' च्वय्या थ्व धापू अले थीथी सजाय (मेगु नं निश्चित हे दइ) ध्वाथुइकीबलय् जनता, नागरिकया कर्तव्य, अधिकार नापनापं प्रत्येक व्यक्तियात सचेत जुइगु दायित्व नं बीगु खः। देय् व समाज विकासया लागिं थज्याःगु संस्कृति, सामाजिक परम्परां हे ग्वाहालि याइ, खालि भ्वँतय् कार्यक्रम जक याइ मखु धकाः नं थुइकेमाः ।

थुथाय् लाक्क महात्मा गान्धीया धापू छगू लुमंकेबहः जू। 'यदि शिक्षापाखें जीवनय् छुं आदर्श उच्च मजूसा पढाइ बेकार खः।' सफूया श्रोत उल्लेख याये मफु, तर थ्व धापू जिं ख्वपया छगू स्कुल बोर्डय् च्वयातःगु खनागु खः ।

थौं झीगु देय् व समाज बांमलाः तर झीसं देय् व समाज भिंकेगु लागिं यायेमाःगु कर्तव्य व दायित्व म्हसीकेगु कुतः हे यानागु दु वा मदु? देय् व समाज अथें हे भिनी वा मभिनी ला मखु। झीगु ज्याया लिधंसाय् हे देय् व समाज निर्माण जुइगु मखुला? थौ झीगु देय् व समाज छगूकथंया दण्डहिन व अराजकता स्थितिइ लानाच्वंगु दु। समाजया अपराधीतय्त दण्ड सजाय बीफुगु अवस्था मदु। झीसं सिंगापुरया विकासया कल्पना ला याये तर सिंगापुरया विकासया आधार धइगु दण्ड व जरिवाना अले राज्यया नियम कानूनया पालना याइपिं जनता खः धइगु नं लुमंकेबह जू। सिंगापुरय् थःथिति नापलायेगु झ्वलय् छता खँ न्यने खन, 'सिंगापुर बांलाःगु कारण धइगु थनया जरिवाना व दण्डया व्यवस्थां यानाः खः।'
थौं नेपाः, नेपाःमिया संस्कृति स्यंगु धइगु छगू पुचः, समूह, दल, संघ सस्थां मेगु पक्षया विरोध यायेगु, ख्वाखःगु राजनीतिक भाषण यायेगु, व्यर्थया गफ मुइकेगु, ईया बर्बादी यायेगु ज्याय् हे जक लगे जूगुलिं मखुला? राज्यया दण्डहीन अवस्था व नियम कानूनया पालना मयायेगु गलत संस्कृति, परम्पराया सोचय् हिउपाः महःतले देय् विकास जुइ फइ मखु। उकिं थज्याःगु सांस्कृतिक हिउपाः हयाः देश प्रति उत्तरदायी दायित्व जुइगु संस्कृति विकास याये माःगु थौंया आवश्यकता खः। थ्वहे जक थौं देशय् वयाच्वंगु समस्याया सही समाधानया लँपु जुइ ।

More Stories Like this