अफगानिस्तानय् राजनीतिक चलखेल

डी .आर. खड्गी

अफगानिस्तानय् जक मखु विश्वया यक्व देशय् अमेरिका वा सोभियत संघया राजनीतिक चलखेल जुयाच्वनीगु खः छगू इलय्। सन् १९९० य् सोभियत संघ कुचा कुचा जुइवं धाःसा थ्व देशं विदेशपाखे मिखा ब्वयेगु हे बन्द यात। सन् १९९० निसें विश्व दबुली अमेरिका याकःचा हे जक शक्तिशाली जुल। वयागु राजनीतिं विश्वया यक्व देश प्रभावित जुयाच्वंगु खनेदु। अफगानिस्तानय् न्हापांनिसें गबलें सोभियत संघसा गबलें अमेरिकाया सेना दुहां वनाः थःपिनि राजनीति हावी यायेगु ज्या जुया हे च्वंगु दु। सोभियत संघया कठपुतली सरकार स्थापना जूगु इलय् अफगानय् विकास यायेगुली सोभियत संघं यक्व कुतः याःगु नं खः। तर आन्तरिक द्वन्द्व तच्वःगुलिं सोभियत संघया कुतः विफल जुल। सोभियत सेना अफगानय् च्वनाच्वंगु इलय् अमेरिकाया गुप्तचर सि.आइ.ए.पाखें कट्टर मुस्मांत ल्हातय् कयाः माक्व सैनिक व आर्थिक सहयोग जक याःगु मखु सोभियत संघया सेनानाप ल्वाकेगु लागिं सैन्य तामिल बिल। कट्टर मुस्मां संगठन मध्ये तालिवान व अलकायदाया नेता बिन लादेनयात नं अमेरिकी सरकारं थःगु ल्हातय् कायेत सफल जुल ।

बिन लादेनं अलकायदा व तालिवानतय्त माक्व आर्थिक व सैनिक सहयोग बिउगुलिं कट्टरपन्थी मुस्मांत झन् हे शक्तिशाली जुया वल। वहे मौकाय् कट्टरपन्थी मुस्मांतय्सं मदरसा धकाः मुस्लिम विद्यालय स्थापना यानाः धार्मिक शिक्षा व सैनिक शिक्षा बिया यंकल। आखिरय् सन् १९८९ पाखे सोभियत सैनिक अफगानय् टिके जुइत तसकं थाकुगु अवस्था वःगुलिं सोभियत सेना थःगु देशय् लिहां वनेत बाध्य जुल ।

जब सोभियत संघया सेना लिहां वन कट्टरपन्थी मुस्मां लडाकुतय्सं संघर्ष तच्वयेकाः तालिवानतय्गु ल्हातय् लानाच्वंगु अफगानया सारा भूभाग कब्जा कायेत सफल जुल। अमेरिकाया स्वार्थ नं पूरा जुल। अथे धयागु सोभियत सेना पितिना छ्वयेत उपिं सफल जुल। हानं अमेरिकां कट्टरपन्थीतय्त ग्वाहालि यायेगु बन्द याःगु जक मखु कट्टरपंथी मुश्लिम तय्त माइनस यायेगु लँपुइ वनेगु स्वल। अन्तय् अमेरिका व मुस्लिम कट्टरपन्थीया दथुइ नं अन्तरद्वन्द्व तच्वया वन। वयां परिणाम अमेरिकाया ट्वीन टावर मुश्लिम पाईलटपाखें ध्वस्त याना बिल। अमेरिका क्रोधित जुयाः अफगानया तालिवान शासन ध्वस्त यानाः अन थःगु कठपुतली सरकार स्थापना यायेत सफल जुल। अमेरिका कठपुतली सरकार स्थापना यायेत सफल जूसां सरकार टिके यायेत धाःसा तसकं थाकुयाच्वंगु दु। अमेरिकां यक्व डलर खर्च यानाः थःगु सेनायात अफगानय् परेड म्हितकाच्वंसां कट्टरपंथी मुश्लिमतय्त नियन्त्रण याये मफयाः हायल कायल जुयाच्वंगु दु। आर्थिक विश्लेषकतय्सं धायेगु नं याना हल अमेरिकाय् आर्थिक मन्दी वःगुया कारण अफगान व इराकया युद्धय् फँसे जुयाच्वंगुलिं नं खः ।
अमेरिकाया संसदय् तकं अफगान व इराकया मामलाय् तच्वः विरोध जुयाच्वंगु दु। स्वयम् उपराष्ट्रपति जोए बाइडनं तकं उगु देशं थःपिनि सना लित यंके माल धकाः धायेगु यानाहल। उपराष्ट्रपति जोए बाइडनं अफगानया लागि न्हूगु रणनीति धकाः छगू प्रस्ताव हे पेश यात। उकी धयातःगु नीति थथे खः - क) स्थानीय अफगान जनतायात सेनाय् भर्ना कायेगु, ख) पुलिसतय्त नं सैनिक तालिम बियाः आधुनिक ल्वाभः ज्वंकेगु, ग) अफगानया गांगामय् जनतायात ल्हातय् कायेगु लागिं बिकास निर्माणया ज्या यंकाः जनतायात कट्टरपन्थी मुश्लिम विरुद्ध न्हूगु राजनीति लाइन बियाः संघर्ष याकेगु। थ्व स्वंगू नीति कार्यान्वयन यानाः सेनायात थःगु देशय् लित यंकेगु न्हूगु नीति अन पेश जूगु खः। अफगानय् चरणपन्थी मुस्मांत नाप ल्वानाच्वंम्ह नाटोया सर्वोच्च कमाण्डर जनरल मैक क्राइस्टलं छगू गोप्य रिपोर्ट अमेरिकाया राष्ट्रपति ओबामायात छ्वत। मैक क्राइस्टलं थःगु रिपोर्टय् थथे धयातःगु दु - थन मेपिं थप ३०-४० हजार सेना अतिकं आवश्यक जुयाच्वंगु दु ।

थौंकन्हय् नाटो व अमेरिकाया सेना यानाः अन छगू लाख २० हजार सेना अतिकं आवश्यक जूगु प्रस्ट यात। थौंकन्हय् नाटो व अमेरिकाया सेना यानाः १ लाख २० हजार सेना युद्धय् कुहां वयाच्वंगु दु। थुलि सेनां चरमपन्थी मुस्मांतय्त नियन्त्रण याये फइगु अवस्था मंत। यदि थ्वहे अवस्था जुयाच्वन धाःसा नाटोया सेना व अमेरिकाया सेना कमजोर जुजुं वनीगु खँ नं उकी धयातःगु दु। अमेरिकी राष्ट्रपति ओबामां अफगानय् ३० हजार थप सेना छ्वयेगु घोषणा याःगु नं नाटो कमाण्डरया थ्वहे आह्वान वयेधुंकाः खः। अफगानय् अमेरिकाया ९२० म्ह व बेलायतया २१० म्ह सेना सीधुंकूगु खँ नं सैनिक रिपोर्टय् न्ह्यथनातःगु दु। अमेरिका व बेलायतया सेनां अफगानिस्तानय् बेकारय् ज्यान छ्वयाच्वन धकाः नं अमेरिका व बेलायतय् जनताया तच्वःगु विरोध वयाच्वंगु दु। जनतां जक विरोध यानाच्वंगु मखु अमेरिका व बेलायतया सदनय् तक नं बहुसंख्यक सिनेटरतय्सं थुकिया विरोध यानाच्वंगु दु। उमिसं न्ह्यसः नं तयेगु याना हःगु दु - आखिर झीपिं थ्व युद्धय् छाय् फँसे जुयाच्वने माल ?

अफगान व इराकय् अमेरिका विरुद्ध ल्वानाच्वंपिं कट्टरपन्थी नेतातय्सं धायेगु नं यानाहल गथे न्हापा भियतनामय् अमेरिकायात पराजित याः थें झीसं नं पराजित याना छ्वयेगु धकाः प्रचार यानाच्वंगु दु। आः ला अफगान व इराकया युद्ध आतंकवादी विरुद्ध धाःसां नं वास्तवय् मुश्लिम धर्मया विरुद्धय् युद्ध जुयाच्वंगु खः। अमेरिकाया मुख्य नीति धइगु हे कट्टरपन्थी मुश्लिमतय्त माईनस यानाः मुश्लिम देशय् थःगु कठपुतली सरकार स्थापना यानाः प्राकृतिक स्रोत लुटे यायेगु खः ।

अफगान व इराकय् घटनाक्रम थ्व क्यनाच्वंगु दु। विदेशी शक्तिया राजनीतिक चलखेल बढे जुयाच्वंगुलिं देय् बर्बाद जुयाच्वंगु खः। विदेशी शक्तिया उद्देश्य धइगु देश कंगाल यायेगु लागिं देशभक्त नेतातय्त बाईपास यानाः थःगु स्वार्थ पूर्ति याइपिं देश घातक नेतातय्त सत्ताय् छ्वयेगु खः। झीगु देशय् नं भारतया स्वार्थपूर्ति यानाः देश घातक ज्या याइपिं नेतात सत्ताय् थ्यनाच्वंगुलिं देश बर्बाद जुयाच्वंगु खः ।

More Stories Like this