थुगु दँया न्हूदँ व नेपाल संवत्या गरिमा

नरेशवीर शाक्य

नेपाल संवत्या न्हूदँ तःजिक हनाः क्वचाःगु दु। न्हूदँया लसताय् खलः पुचःतय्गु थीथी ज्याझ्वःत अझं न्ह्यानाच्वंगु दनि, थ्व क्रम अझं निला स्वला न्ह्याइगु खनेदु। नेपाल संवत्या न्हूदँ हनेगु थ्व न्हापांनिसेंया परम्परा नं खः।
थुगु दँया स्वन्ति नखः संचार माध्यमय् विशेष चर्चाया विषय जुयाः नेपाल संवत्या बारे अझं चर्चा परिचर्चा जूगु खनेदत। विशेष कथं विक्रम संवत्या पात्रोय् नेपाल संवत्या न्हूदँ हिलीगु दिं आमै व किजापुजा यायेगु दिं प्रतिपदा कुन्हु यायेगु धकाः न्ह्यथनातःगुलिं थ्व विवाद झन हे चर्चाया विषय जूगु खः। न्हापा न्हापाया दँय् नं थथे हे तिथि न्ह्याः वः व लिहां वः धकाः नेपाल संवत्या न्हूदँ, लक्ष्मीपुजा व किजापुजाया दिंयात अलमलय् लाकाः सकल नेवाःतय्त थ्व नखः छसिकथं छक्वलं हंके मबीत थथे विक्रम संवत्या गतेलय् अलमल याइगु खः। थुगु दँय् नं अथे हे यायेगु कुतः जूसां नेवाःतय्गु खलः पुचःया मंकाः सःया कारणं नेवाःतय्सं झ्वःलाक थ्व स्वन्हुयंकं नखः हने मखंसां सरकारं नेवाःतय्सं किजापुजा याये धाःगु दिनस सरकारी बिदा घोषणा यानाः सरकारं माने यानाच्वंगु पात्रोयात संशोधन याना बिउगु अनुभव जूगु दु ।

थुगु दँय् कछलाथ्व दुतिया (विसं २०६६ कार्तिक ३) कुन्हु नेवाःतय्सं म्हपुजा यानाच्वन धकाः संचार माध्यमतय्सं अत्यधिक प्रचार याना बीवं विक्रम संवत्या पात्रो कथं म्हपुजा याःपिं नेवाःत हे मखु ला धयागु अघुताभाष नेपाल संवत्या तिथि कथं स्वन्ति नखः महंपिनिगु नुगलय् दुहां वंगु दु। नेवाःतय्गु परम्परा कथं न्ह्याबलें सूर्य उदययात मान्यता बीगु तिथि कथं थुगु दँय् कौलागा औंसि (विसं २०६६ कार्तिक १) लक्ष्मीपुजा, कछलाथ्व प्रतिपदा (विसं २०६६ कार्तिक २) कुन्हु नेपाल संवत् न्हूदँ व म्हपुजा, कछलाथ्व दुतिया (विसं २०६६ कार्तिक ३) कुन्हु किजापुजा नखः झ्वःलाक हंगु खः। थ्व नखःयात विक्रम संवत्या पात्रोय् फुक्कं नखः छन्हु न्ह्यः लाकाः न्ह्यथनातःगु खः। सरकारी विदा नं कछलाथ्व पारु (विसं २०६६ कार्तिक २) तक जक न्ह्यथनातःगु खः। तर नेवाःतय्गु व्यापक आह्वानया कारणं सरकारं कछलाथ्व दुतिया (विसं २०६६ कार्तिक ३) तक विदा बिउगु खः।
नेपाल संवत् कथं नखः हनेगु थ्व निर्णय नेवाःत नाप स्वापू दुगु थीथी धार्मिक, भाषिक, सामाजिक, सांस्कृतिक व मूल रुपं जनबहाः, स्वयम्भू व बिज्यासःया प्रतिनिधि गुरुजुपिनिगु सामूहिक निर्णय खः। थ्वहे निर्णय कथं नेवाःतय्सं स्वन्ति नखः हनेगु ज्या जुइवं आः पञ्चाङ्ग निर्माण समितिया मनूत नेवाः नखःया निर्णायक पुचःत लिसे स्वापू तयेत बाध्यात्मक स्थितिइ थ्यंगु अनुभव जूगु दु। यदि थज्याःगु समस्या हाकनं पिदन धाःसा थ्व पञ्चाङ्ग समितिया निर्णययात आम जनतां स्वीकार मयाइगु व थःपिनिगु अस्तित्वया निंतिं हे नं नेवाः नखःया निर्णायककर्तालिसे स्वापू तयेमालीगु स्थिति ब्वलंगु दु।
थुगु दँया स्वन्ति नखतं नेपाल संवत्या तिथिमितियात सकसिनं थःपिनिगु मौलिक नखःया तिथियात माने यायेमाः धयागु मानसिकताय् हया बिउगु दु। खय्त ला थुगु पालय् नं सकल नेवाःतय्सं छगू हे कथं थ्व नखः हनेगु ज्या मजुल, तर थ्व विश्रृंखलन अन्तया न्हापांगु सफल पलाः कथं नं कायेमाःगु आवश्यकता दु। थुगु दँया विवादं नेपाल संवत्या पक्षय् छगू तःधंगु सकारात्मक लिच्वः हइगु निश्चित जुयाच्वंगु दु। विक्रम संवत्या पात्रो पञ्चायतकालिन इलय् तसकं प्रभावशाली जुयाच्वंगु खः ।

राजकीय पञ्चाङ्ग समितिया नामं ज्या न्ह्याकाच्वंगु इलय् थुकिं शाह जुजुतय्गु दरवार व दरवारया बडा गुरुजुया सुविधाया निंतिं न्ह्यानाच्वंगु खः। विशेष कथं शाह जुजुपिनिगु छुं नं भिंगु ज्या यायेत, ततःधंगु नखः हनेत विक्रम संवत्या पात्रो कथं साइत पिथनेगु निंतिं थ्व समिति कार्यरत जुइगु खःसा थ्व समिति पूर्णरुपं हिन्दू धर्मया अनुयायी व छगू हे जातिया मनूतय्गु बाहुल्यतां न्ह्याइगु कारणं थुकी मेपिनिगु धर्म, संस्कृति, मूल्य मान्यता व परम्परायात थाय् बीगु मयाः। शाह राज्यकालया अवसान लिपा थ्व समितिया नां हिलाः नेपाल पञ्चाङ्ग समिति धकाः तःगु खःसां थुकिया कार्य अधिकारीपिं लिसें कार्यविधिइ धाःसा हिलासू वःगु खने मदु। अझ आः थ्व पञ्चाङ्ग समितिं नेपाल संवत्या तिथियात विवादय् हःगु इलय् थ्व समितिया आधिकारिकताय् तकं न्ह्यसः ब्वलंगु दु। थ्व समितिं सिफारिस याइगु तिथिमितिया लिधंसाय् हे सरकारं पर्व विदा घोषणा याइगु खःसा थ्व समिति सुनां दयेका तःगु वा थ्व समिति दुने पदाधिकारी चयन गुकथं जुइ धइगु खँय् नं राज्यपक्ष अनभिज्ञ जुयाच्वंगु दु। अझ सरकारी अधिकारीतय्गु धापू कथं थ्व समिति व सरकारलिसे छुं हे स्वापू तकं मदु। थुकथं शाह जुजु मदयेधुंकाः नं उमिगु निंतिं ज्या याइपिंसं सरकारयात प्रभावित यानातःगु खँय् सकसिनं ध्यान बी हे माःगु खनेदु ।

संघीय लोकतान्त्रिक नेपालं आः राष्ट्रया संवत् बारे छगू नीति नालेत हथाय् जूगु दु। उकथं हे नेपाःया मौलिक संवत्या हैसियत आः च्वयेत्यंगु न्हू नेपाःया संविधानय् किटान जुइमाःगु दु। नेपाल संवत् नेपाःया मौलिक संवत् जूगु कारणं थुकियात राष्ट्र दुने यथोचित सम्मान दये हे माः। छगू इलय् नेपाःया आधिकारिक संवत् कथं छ्यलाबुलाय् वयाच्वंगु नेपाल संवत्या कानुनी मान्यतायात राणा सरकारं बन्द यानातःगु खःसा आः राणा शासन, शाह जुजुया शासन अन्त जुइधुंकाः नं थ्व कानुनी प्रावधान खुल्ला मजूगु खँय् नेपाल संवत्या हिमायतीतय्सं गम्भीर रुपं थुइकाः थ्व कानुनी बन्देजयात नं खुल्ला यायेगु पहल न्ह्याकेमाः। नेपाल संवत् नेपाःया मौलिक संवत् खः, छम्ह साधारण नेपाःमिं नीस्वनातःगु संवत् खः, विश्वय् राष्ट्रया नामं नीस्वनातःगु थ्वहे छगू जक संवत् खः। थुकी नेपाःमिपिंसं गर्व यानाः राष्ट्रया नां विश्वय् तयेगु हे राष्ट्र प्रतिया कर्तव्य जुइगु खँय् निता बिचाः जुइ मखु ।

nshakya@gmail.com