विवादय् क्वचाःगु स्वन्ति

नरेन्द्रमान श्रेष्ठ गोगंजु

नेपाःया आदिवासी नेवाःत कला, संस्कृति, जात्रापात्राय् तःमिपिं खः। नेवाःतय्गु हे कारणं हलिमय् नेपाः कला, संस्कृति, सम्पदा, नखःचखः, जात्रापत्राया देय् धकाः म्हसिउ। नेपाःया गुगु नं थासय् च्वंपिं नेवाःत छाय् मजुइमा थःथःगु परम्परा कथं नखःचखः, जात्रा आदि माने यानां तंु च्वंगु दइ। नेवाःतय्सं गथांमुगः, गुंपुन्हि, यःमरि पुन्हि, चथाः, यँयाः, मोहनि, स्वन्ति, घ्यःचाकु संल्हू, सकिमिला पुन्हि, पाहांचःर्‍हे आदि नखःत माने यानाच्वंगु दु। नेवाःतय् गांगामय् स्थानीय जात्रात जुया हे च्वंगु दइ।
नेपालय् माने याइगु नखः मध्ये मोहनि धुंकाः तःधंगु नखः स्वन्तियात कया तःगु दु। थ्व नखः नेवाःतय्सं जक मखु सकल नेपाःमितय्सं तःजिक माने याइ। स्वन्ति नखः विशेष यानाः यमपञ्चकया रुपय् न्यान्हु तक माने याइ। क्वःपुजा, खिचापुजा, सापुजा, लक्ष्मीपुजा, म्हपुजा व किजापुजा। स्वन्ति नखः नेवाःतय्गु लागिं विशेष महत्व दुगु नखः खः। थ्व नखः माने यायेगुली गबलें गबलें विवाद वयेगु याः। कर्पिनि भाषा, संस्कृति, नखःचखःयात थमकायेत स्वइपिं छथ्वः खय् ब्रम्हूतय्गु षडयन्त्रं यानाः नेवाःतय् नखः थथे विवादय् लाइगु खः ।

स्वन्ति नखः धइगु नेपाल संवत् नाप स्वापू दुगु नखः खः। नेवाःतय्सं जक याइगु म्हपुजा कुन्हुंनिसें नेपाल संवत् शुरु जुइ। म्हपुजा धइगु थःगु आत्माया पुजा खः, थज्याःगु पुजा नेवाःतय्सं जक याइ। थ्वहे म्हपुजा निसें नेपाल संवत् शुरु जुइगु जुयाः नेपाल संवत्या विरोधीतय्सं स्वन्ति नखःया तिथिमितियात विवादय् लाकेगु यानाच्वंगु दु। नेपाल संवत् धइगु नेपाःया मौलिक संवत् खः। नेपाः देय्या नामं पलिस्था जूगु नेपाल संवत् नेपाःया वास्तविक संवत खः, विक्रम संवत मखु। विक्रम संवत धइगु आयातित संवत् खः। अय्नं राज्यं नेवाःया ऐतिहासिक मौलिक देय्या वास्तविक संवतयात खिउँथाय् लाकेत स्वयाच्वंगु दु। शायद थ्वहे कारणं नेपाल संवत् छ्यलाबुला हयेके मबीगु लागिं नेपाल संवतनाप स्वापू दुगु स्वन्ति नखःयात विवादय् लाकाः नेवाःतय् नखः स्यंकेगु अले नेवाःतय्त फायेगु षडयन्त्र यानाच्वंगु दु ।

विक्रम संवत् धइगु न्हियान्हिथं प्रशासनिक ज्याया लागि जक खः, नेपालय् नखःचखः, जात्रा, धार्मिक अनुष्ठानया ज्या, सामाजिक संस्कार, कर्मकाण्ड आदि ज्यात फुक्क फुक्क नेपाल संवत कथं न्ह्यानाच्वंगु दु। नेपालय् माने याइगु संस्कृति नखःचखःत नेवाः, गैर नेवाः, खय्, ब्रम्हू, क्षेत्री सकस्यां माने याइगु, जनै पुन्हि, मोहनि, स्वन्ति (तिहार), मांया ख्वाः स्वये, अबुया ख्वाः स्वये, होलि अले खय्, ब्रम्हूतय्सं जक माने याइगु तीज, रामनवमी, चैत दशैं आदि थेंज्याःगु नखःत नं नेपाल संवतया तिथि कथं हे जुइगु खः। थज्याःगु महत्वं जाःगु नेपाल संवत् देय्या सामाजिक संस्कारचले याना वयाच्वंगु ऐतिहासिक संवतयात राज्यं छ्यलाबुलाय् हयेके मबीकेत सत्ताधारीतय्सं षडयन्त्र याना वयाच्वंगु दु। अय् जुयाः थुकियात नेवाःतय्सं दछिया छकः छन्हु निन्हु जक न्ह्यथनां मगाः, निरन्तर दवाव बीगु ज्याय् न्यायप्रेमि, संस्कृतिप्रेमि नेवाः व गैरनेवाः सकस्यां ग्वाहालि यायेमाः।
न्ह्यथनेमाःगु मेगु खँ, स्वन्ति नखः माने यायेगुली तिथिमितिया विवादं यानाः आःया स्वन्ति नं थगुने थें निगू पुचलय् विभाजित जुल। छगू पुचलं १९ गते लक्ष्मीपुजा, २० गते म्हपुजा व २१ गते किजापुजा याःगु खने दतसा मेगु पुचलं २० गते लक्ष्मीपुजा, २१ गते म्हपुजा व २२ गते किजापुजा यात। अझ प्रस्ट नक्सां धायेगु खःसा अप्वः धइथें हिन्दू धर्मालम्बीतय्सं १९,२०, व २१ गते यातसा अप्वः धइथें बौद्ध धर्मावलम्बीतय्सं २०, २१ व २२ गते याःगु खनेदत। खय्त ला नेवाःतय् दथुइ थज्याःगु कचवं आः जक वःगु मखु, न्हापा नं थज्याःगु परिस्थिति वयेधुंकूगु खः। नेपाःया आदिवासी नेवाःतय् दथुइ नखः माने यायेगु ज्याय् थज्याःगु अवस्था वःगु कारणं छु ले? गन थुकी राजनीति जकं सुलाच्वंगु मदुला? संस्कृतिया नामय् चलाखपिंसं गनं राजनीति यानाच्वंगु जकं मखु ला? खय्त ला देशय् गुलि नं संघसंस्था खलः पुचः पलिस्था जुल, चाहे व नेवाःतय्गु जुइमा वा गैर नेवाःतय्गु जुइमा, उकिया नेतृत्व यानाच्वंपि अप्वः धइथें न्ह्यलुवात प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रुपं राजनैतिक पार्टीत नाप स्वानाच्वंगु दइ। गनं नेवाःतय्गु भाषा संस्कृति हक अधिकारया लागिं धकाः नेतृत्व यानाच्वंपिं नेवाः न्ह्यलुवातय्सं राजनीति जकं यानामच्वं ला? थ्व स्वन्ति नखःया तिथिमितिया विषय धइगु 'जब भयो राति, अनि बूढी ताती' धइगु उखान थें मखु। स्वन्ति नखः स्वयां खुला च्याला न्ह्यः राज्यं गठन याःगु पञ्चाङ्ग निर्णायक समितिं पात्रो क्यालेण्डरत पिहां वयेधुंकी अबलय् हे थज्याःगु विषयय् थज्याःगु खँयात छाय् मल्हात? आः वयाः तिथिमितिया तर्कबितर्क यानाच्वंपिंसं अबलय् थज्याःगु विषययात कयाः छाय् विरोध मयात? थगुने नं थज्याःगु हे जूगु खंकाच्वंपिंसं खबरदारी छाय् याये मफुत? यदि पञ्चाङ्ग निर्णायक समितिं षडयन्त्र याःगु खःसा उकी नेवाः ज्योतिषत नं दु इमिसं छाय् विरोध मयात? यदि पञ्चाङ्ग निर्णायक समितिं लागू याःगु तिथिमिति मिले मजूगु खःसा अबलय् सच्चे यायेत छाय् दवाव मबिल? थज्याःगु संवेदनशील विषययात सकलें नेवाः, गैर नेवाः विज्ञत छथाय् च्वनाः विस्तृत रुप छलफल यानाः विवाद रहित पात्रो च्वयेगु ज्या छाय् मयात। थुकिया कारण माले हथाय् जुइधुंकल। नेवाः न्ह्यलुवातय्सं नेवाःतय्सं थ्व थ्व कुन्हु थ्व थ्व पुजा यायेगु धकाः सुचं जक पिकयाच्वनेगु खःसा थज्याःगु त्रुटी धाये वा षडयन्त्र न्हापा न्हापा नं जूगु खः, अले भविष्य नं जुयां तुं च्वनेफु। थ्व नेवाःतय्गु ऐतिहासिक मौलिक परम्परागत संस्कृतिनाप स्वापू दुगु विषय खः ।

थुगुसीया स्वन्ति माने यायेगु तिथिइ वःगु विवादय् गैर नेवाः जातितय्गु छगू हे मत खने दतसा नेवाः ज्योतिषतय् दथुइ धाःसा निगू मत खने दत। छथ्वः नेवाः ज्योतिषतय्सं पञ्चाङ्ग निर्णायक समितियात हे सही धायेगु यातसा छथ्वः नेवाः ज्योतिषतय्सं पञ्चाङ्ग निर्णायक समितिया तिथिमिति भ्रमपूर्ण त्रुटीपूर्ण धायेगु यानाच्वंगु दु थुकिया बारे थीथी पत्रपत्रिका चर्चा यायेगु नं यानाच्वन। अले नेवाः जुइमा वा गैर नेवाः जुइमा, चाहे हिन्दू जुइमा वा बौद्ध वा मेमेगु धर्मावलम्बी जुइमा परम्परागत संस्कृति, सामाजिक संस्कार, रितिरिवाज, कर्मकाण्ड नखःचखः जात्रात न्ह्यागु हे माने यायेगु जुइमा तिथि विवाद जुइ मजिउ। नेवाः वा गैर नेवाः सर्व�साधारण जनता ज्योतिष विधा ज्योतिष शास्त्र, नक्षत्र, चन्द्रमास, सुर्यमास, पला सला आदि थेंज्याःगु ज्योतिषशास्त्रया खँ थुइ मखु। अले पात्रो व क्यालेण्डरय् गबलय् गबलय् छु छु दिं कुन्हु छु नखःचखः माने यायेगु धकाः च्वयातल अबलय् माने यायेगु खः। अले पात्रोय् च्वयातः कथं माने यायेमाः धइगु दास मानसिकता खः धकाः धायेगु, च्वयेगुया अर्थ छु? अले पात्रोय् च्वयातः कथं स्वन्ति माने याःपिं सकलें जनता दास जुल ला? झीगु संस्कृति कथं नखःचखः आदि गबलय् माने यायेगु धकाः सीकेगु आधार छु? यदि पञ्चाङ्ग निर्णायक समितिपाखंे पिकाःगु पात्रोय् तिथिमिति त्रुटी दुसा अबलय् हे कारण सहित भिंकेगु, न्ह्यागु कथंया नं दबाब बीमाःसा संघर्ष हे यायेमाःसां यायेमाः अले जक सर्वसाधारण अल मल जुइ मखु अले संस्कृतिया नामय् नखःचखः हनेगुली नेवाःत विभाजन जुइमाःगु अवस्था वइ मखु ।

More Stories Like this