स्वनिगःयात केन्द्रीय शासित राज्य दयेकेत हःगु विधेयक

- नरेशवीर शाक्य

मुलुक राजनैतिक संक्रमणकालं वनाच्वंगु कारणं परिस्थिति तसकं तरल जुयाच्वंगु दु । गणतन्त्र नेपाःया न्हू संविधान च्वयाः देशय् संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र संस्थागत यायेमाःगु दायित्व छखे दुसा मेखे ई दुने संविधान च्वयेगु ज्या क्वमचाइगु आशंका नं दनि । इलय् हे संविधान च्वज्या क्वमचाइगु निश्चित थें हे जुइधुंकूगु कारणं सविधान निर्माण तालिका तिथि हाकनं हेरफेर जुइधुंकूगु दु । आःया संविधानय् जनता सार्वभौम जूगु आभास ब्वलंके कथं सलंसःदँ उत्पीडनय् लानाच्वंपिं मनूतय्गु भाषा जातिया लिधंसाय् संघीयता निर्माण जुइमाःगु व अग्राधिकारया लिधंसाय् स्वायत्त शासन कायम जुइमाःगु माग जुयाच्वंगु दु । तर न्हापांनिसें सत्ता कब्जा यानाच्वंपिं ब्रम्हू जातिया मनूतसें आः नं उमिगु हे जातिया वर्चश्व ल्यंकेमाः धयागु मानसिकतां स्वशासनया विरोध यानाच्वंगु दु । न्ह्यागु हे राजनैतिक पार्टीया नेता कार्यकता जूसां ब्रम्हूत छथाय् हे च्वनाः छगू हे सः ज्वनाः देय्या मेमेगु जातिया मनूतय्त शोषण यायेगु व शासक जुइगु म्हगस खंकाच्वंगु दु ।

मुलुकय् क्वचाःगु संविधानसभाया चुनाव धुंकाः आः थीथी राजनैतिक पार्टीतय्गु मंकाः सरकार न्ह्यानाच्वंगु खःसां थुकिया नेतृत्व आः एकीकृत माओवादीं यानाच्वंगु दु । थ्व माओवादी पुचलं जातीय स्वशासनया निंतिं जनयुद्ध यानाः द्वलंद्वः मनूतय्गु प्राण आहुति यानाः मुलुकय् क्रान्तिकारी हिउपाः हयेत सफल जूगु खः । हिउपाःया लिच्वः कथं हे थुपिं राज्यसत्ताय् नं थ्यकेत सफल जूगु खः । तर आः थःपिं सत्ताय् थ्यनेधुंकाः हाकनं जातीय स्वशासनया विरोधय् पलाः न्ह्याका हयाच्वंगु खँ थुमिगु थीथी ज्यां प्रस्ट यानाहःगु दु ।

नेपाःया अनेक आदिवासी जनजाति मध्यय् नेवाः छगू प्रमुख खः । नेवाः आदिभूमि नेपालमण्डलया कला कौशल भाषा संस्कृतिया कारणं हे नेपाः राष्ट्रं थःगु अलग म्हसीका विश्व न्ह्यःने ब्वये फयाच्वंगु खः । तर नेवाःतय्त राज्यशक्तिं न्ह्याबलें हे दमन यानाः उत्पीडनय् म्वायेत बाध्य हे यानातःगु दु । नेवाःतय्गु लागायात अनेककथं थःपिनिगु अधिनय् तयाः नेवाःतय्त थ्व लागां विस्थापित यायेगु ज्या राज्यस्तरं हे नं न्ह्याका वयाच्वंगु दु । नेवाः लागा स्वतन्त्र मयायेगु नेवाःतय्त जातीय स्वायत्तता मबीगु षडयन्त्र आः हे नं न्ह्यानाच्वंगु दु । नेवाःतय्गु आदिभूमि नेपाल मण्डल दुने देय्न्यंकंया मनूत दुकयाः थनया आदिवासीतय्त अल्पमतय् लाकाः थ्व लागायात केन्द्रीय शासित राज्य दयेकेगु मनसाय एकीकृत नेकपा माओवादीया अध्यक्ष व आःया सरकार प्रमुख प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहालं सार्वजनिक अभिब्यक्ति नं बीधुंकूगु दु । आः उकिया हे कार्यान्वयन कथं ब्यवस्थापिका संसदय् 'स्वनिगः शहरी विकास सम्बन्धी ब्यवस्था यायेगु' निंतिं विधेयक हयेत्यंगु दु । थ्व विधेयक लागू जुल कि नेवाःतय्गु लागा जातीय स्वशासन नेवाः भाषा, संस्कृति, जात्रा नखःचखः फुक्कं प्रभावित जुयाः नेवाःतय्गु अस्तित्व नष्ट जुइगु खतरा दु ।

नेवाःतय््त जातीय स्वशासन व स्वायत्त राज्य मबीगु निंतिं अनेक षडयन्त्र जुयाच्वंगु दु । नेवाःतय्त दमन यायेमाः थुमित थकाये मजिउ धयागु मान्यता सत्ताय् थ्यंपिं मनूतय्सं न्ह्याबलें हे यानाच्वंगु दु । नेवाःतय्गु सम्पदा सभ्यता हे थुमिगु आकर्षणया विषय खः । थुकियात नष्ट यायेफत धाःसा नेवाःत नष्ट जुया वनीगु थुमिगु बिचाः खः । नेवाःतय्गु अस्तित्व हे न्हंकेगु निंतिं राज्यं हाकनं नेवाःतय्गु विरोधय् षडयन्त्र न्ह्याकाहःगुया दसु थ्व आःया प्रस्तावित विधेयक खः ।

थ्व विधेयक कथं आः स्वनिगःया लागा येँ, यल व ख्वपया लागाया शहरी विकासया नामय् 'उपत्यका शहरी विकास परिषद' नीस्वनाः थन दुने लाःगु फुक्कं जमिनयात थःपिनिगु नियन्त्रणय् तयेगु अले परिषद्या तजबिजं जग्गा अधिग्रहण यायेगु मुआब्जा बीगु वा मबीगु परिषदं बस्ति विकास याइगु थासय् परिषद्या स्वीकृति बेगर छुं कथंया निर्माण वा परियोजना लागू याये मदइगु थौंकन्हय् नगरपालिका छेँ निर्माणया नक्सा पास यानाच्वंगु फुक्कं ज्या थुगु परिषदं याइगु अले येँ यल व ख्वपया नगर विकास समिति योजना कार्यान्वयन समिति फुक्कं भंग जुइ धयातःगु दु ।

आःया थ्व परिषदं स्वनिगः दुनेया न्ह्यागु थासय् नं वस्ति विकासया नामय् थःगु योजना कार्यान्वयन याये फइगु व थुकिया निंतिं स्थानीय वासिन्दाया स्वीकृति आवश्यक मजूगु खँ नं क्यनातःगु दु । निश्चित परिवार संख्यां थःपिनि वस्ति विकास यायेत निवेदन बीवं थ्व परिषदं ज्या न्ह्याके फइ धयातःगु कारणं थनया आदिवासीतय्गु जग्गाय् थःपिनि स्वामित्व कमजोर जूवनीगु खनेदु । उकथं हे न्हापा स्थानीय स्वायत्त शासन ऐनं बियातःगु फुक्कं अधिकार लित कयाः थ्व परिषद्यात सर्वेसर्वा याना तःगु दु । अले परिषद गठनया न्ह्यसलय् सरकारी निकाय प्रमुख व अधिकार सम्पन्न जुइगु कारणं स्थानीय मनूतय्गु अधिकार गौण जुइगु निश्चित दु ।

मुलुक आः संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र दुने संघीयताय् दुहां वनेगु खँ संविधानं हे क्वःछिनातयेधुंकाः आः हाकनं स्वनिगःया जग्गा जमिन थःपिनिगु नियन्त्रणय् तयेगु निंतिं परिषद गठन यायेगु धयागु थनया आदिवासी जनजातितय्गु स्वायत्त अधिकारयात हनन यायेगु व थन जातीय स्वायत्तता मन्ह्याकेगु षडयन्त्र खः धयागु बिचाः स्वनिगःया आदिवासी जनतां यानाच्वंगु दु । संघीयता दुने दुहां वने धुंकाः थनया जल जमिन कला संस्कृतिया नीति नियम व ब्यवस्थापन यायेगु ज्या संघं याइगु निश्चित जुइधुंकाः नं आः हाकनं स्वनिगःयात केन्द्रीय शासित राज्य दयेकेकथं थ्व विधेयक वःगु निश्चित दु । नेवाः राज्य निर्माण यानाः जातीय स्वायत्त स्वशासित राज्य निर्माण यायेगु आज्जु ज्वनाः थीथी राजनैतिक संघसंस्थाया भातृ संगठन लिसें आपालं खलः पुचः संस्था कार्यरत जुयाच्वंगु सन्दर्भय् थुज्वःगु आत्मघाती विधेयक ब्यवस्थापिका संसद दुने पेश जुइधुंकाः नं छुं कथंया थःपिनिगु चिन्तन मक्यनेगु धयागु थुमिसं नेवाःतय्गु नामय् पार्टीगत राजनीति जकं यानाच्वंगु मखुला धयागु न्ह्यसः ब्वलना वःगु दु ।

More Stories Like this