नेपालभाषायात नेवारभाषा गुबले निसें धाल ?

इन्द्र माली
दिल्ला थ्व ११ १११६

नेपाल खँग्वःया प्राचीनता माला वनेबलय् थ्यंमथ्यं ई.पू ६०० दँ न्ह्यःया ''अथर्वपरिशिष्ट'' सफुलिइ छ्यलातःगु लूगु दु । थ्वला लिपा कौटिल्य अर्थशास्त्र, बौद्ध ग्रन्थ ''मूलसर्वास्तिवाद विनय'' व जैन धर्म ग्रन्थ ''तीन वाचना'' सफुतिइ नं ''नेपाल'' खँग्वः थ्व देया निंतिं प्रयुक्त जुयाच्वंगु दु । नेपालय् ''नेपाल'' खँग्वः छ्यलातःगु प्राचीन ज्वलं कथं जुजु मानदेवं (ई.४६४‍-५०५) किइका थकूगु अभिलेख हे आःतक लूगु प्राचीन ज्वलं खः । नेपाः दुने प्राकृत भाषा, पैशाची भाषा व मागधी भाषा, भाषीपिं दुहां वसेंलि इमिगु भाषाया प्रभावया किचः लाइगु स्वभाविक खः । छाय् धाःसां थुपिं संगठित कथं वःपिं अर्थात पुचः कथं दुहांवःपिं खः । अले थनया सत्ता हे थःगु ल्हातिइ कयाः थन छगू राज परम्पराया हे नीस्वनेज्या याःपिं खः । थुमिगु प्रभावं आखलय् छुं विभेद मन्त । या थासय् या थासय् अःपुक हिला वन । लिपा थनया जातियात नेपार धायेगु यानाः हल । उगु ईया नेपार जातिया भाषाया दसु मलूसां लिच्छवि जुजुपिंसं तयाः थकूगु संस्कृत भाषाया असंस्कृत खँग्वः गुगु छ्यलातःगु दु । व नेपार जातिया भाषाया खँग्वः खः धकाः दकलय् न्हापां इतिहास शिरोमणि बाबुराम आचार्य नेपाल संवत् १०७२ दँय् नेपाल- सांस्कृतिक-परिषदयागु पत्रिकाय् ''नेपाल, नेवार व नेवारी भाषा'' नांया लेखय् उल्लेख याःगु दु । अनं लिपा ''पूर्णिमा'' पत्रिकाय् धनवज्र बज्राचार्य असंस्कृत खँग्वः आपालं न्ह्यब्वयाबिल । तर धनबज्र बज्राचार्यजुं असंस्कृत खँग्वः धकाः जक नाला वंगु मदु । थ्व खँग्वः मंगोल जाति नाप सतीगु नं न्ह्यथना वंगु दु । धनबज्र बज्राचार्यजुं न्ह्यब्वयाब्यूगु खँग्वः भाषिक नालिबेली मालेगु ज्या अन्वेषक डा. कमलप्रकाश मल्लं यात । डा. मल्लयागु पलाःख्वाँय् लिनाः काशीनाथ तमोटं छुं यात । आःतक इतिहास संशोधन मण्डल, धनबज्र बज्राचार्य व मेमेपिं स्वदेशी व विदेशी अन्वेषकपिनिगु कुतलं लिच्छविकालीन १९० पाः अभिलेख प्रकाश जूगु दु । व हे अभिलेखय् २४८ खँग्‍वः असंस्कृत भाषाया तर तत्कालीन जनभाषाया खँग्व छ्यलातःगु दु । थ्व फुक्क खँग्व मेगु भाषायागु मजुसें नेपार जनजातिं न्ववाइगु नेपारभाषाया खँग्वः खः । गुगु खँग्वलं उगु ईया नेपारभाषाया भाषिक अध्ययनया लागा चकंका ब्यूगु दु ।

''नेपार'' खँग्वःया ''पा'' लिपा वयाः बाय् हिला वन । थथे हिला वनीगु दसु ''नेपालभाषा म्हिग व थौं'' नांया लेखय् उल्लेख यायेधुंगु दु । गुगु लेख नेपालभाषा व नेपाली भाषा निगुलिं भाषां नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठानं पिदनीगु ''सयपत्री ''इ व नेपाल भाषाया राष्ट्रिय न्हिपौ ''विश्वभूमि'' नेपाल भाषां पिदने धुकूंगु दु । ''नेपाल'' या ''नेपार'' जूथें ''गोपाल'' या ''गोवार'' छ्यलातःगु नं अभिलेख लूगु दु । थुकियानाः ''र'' अःपुक ''ल'' जूगु खनेदु । नेपाल संवत् ५०० निसें ५९९ दँ तक दुने दुहाँ वःपिंसं नेपाल भाषायात नालाः नेवाः संस्कृतिया अंगिकार यानाः वंगु खनेदु । लिपा थन न्हापा थें छगू निगू जः जक मखु पुचः पुचः हे दुहां वयेगु जुल । गुकि यानाः दुहां वःपिनिगु ल्याः उप्वः जूगुलिं इमिसं थनयागु भाय् व संस्कृतियात न्हापायापिं थें नालाः मकाः बरु थःगु परम्परागत संस्कार व संस्कृति ल्यंका खस भाषा छ्यला वल । इमिगु भाषा नाप नेपाल भाषायागु संसर्ग जुल । इमिसं थनया आदिवासीयात भचा क्वह्यंकाः वाय् हेपे यानाः ''नेवार'' धायेगु यात । नेवार जातिया भाषायात अःपुक ''नेपारभाषा'' धायेगु यात ।

झीगु वाङमय माला वनेबलय् ब्वने दुगु सफू, थ्यासफू, वंशावली, अभिलेख आदि व दकले ल्यूनेया झ्वलय् शिलापत्रया मूल पाठ प्रसङ्गय् ''अथ नेपालभाषा'' अथेतुं ''अथ नेपालभासं'', ''नेपालभाखा'', ''नेवारभाषा'', ''निवारभाषा वाय् भाखा'' आदि उत्कीर्ण जुयाच्वंगु दु ।

नेपाल संवत् ७३९ दँय् कस्त दाते च्वगु नरपतिजयचर्या स्वरोदय नांया ग्रन्थय्
थ्वया भेद मूलस नि, विचार याङाव सोय । मलुक्क टिकास विचार याय । टिकासं धाक्व चक्रो ......ारस विचार याय । थ्व सोतासं कठिन जुक्व नेवार भाषान पिकाया जुरो

च्वयातःगु दु । थुकिं सिइदु उब्ले खस जातियागु प्रभाव लाये धुकूंगु खनेदु । जुजु लक्ष्मीनरसिंह मल्लं ( ने.सं. ७२५-७६१) खस भाषां नाप अभिलेख तयाः थःगु भाषिक उदारनीति क्यने धुकूंगु दु । थ्वया लिपा नेवारभाषा खँग्वः जुजु जयजित्तामित्र मल्ल (ने.सं. ७९३-८१६) या इलय् ने.सं. ८१० दँय् च्वःगु नानाग्रन्थ समुच्चय झिगु भाषायात नेवार भाषण धकाः छ्यलातःगु दु । आःतक लूगु स्रोत व साधनया आधारय् झीगु भाषाया नां नेवार भाषा छ्यला यंकूगु ने.सं. ७३७ निसें माने यायेमाः । थ्वया न्ह्यः झीगु भाषायात नेपालभाषा व नेपारभाषा जक धाइगु खः । ने.सं. ७३७ निसें झीगु भाय् जातिवाचक कथं प्रयुक्त जूगु धायेमछिं । छाय् धाःसा थ्वया न्ह्यः नेपार भाषा गुगु छ्यला वयाच्वंगु खः । व नं जातिवाचक
खँग्वः खः । अथेंतुं नेपालभाषा यात नं जातिवाचक कथं काय्छि छाय् धाःसां नेपाल खँग्वः जातिवाचक व देशवाचक निताय् नं प्रयुक्त जुयाच्वंगु दु । अय्नं नेवार खँग्वः धाःसा ने.सं. ७०० नं प्रयुक्त जूगु माने यायेमा । थ्वया न्ह्यः प्रयुक्त जूगु आःतक गुगुं नं प्रामाणिक दसु लूगु मदुनि ।

किपा : अनिक शाक्य

More Stories Like this

स्याङ्जाया ७० दँया मेघनारायण मानन्धरया नुगः खँ
ख्वपया नमूना चण्डेश्वरी पर्वतय्
नेवाः भाय् सम्वन्धी पर्वतया ९२ दँया सरस्वती श्रेष्ठया नुगः खँ
आमलि पर्वतया म्हसीका
ज्यापु महागुथिया पत्रकार सम्मेलन